Zakład psychiatryczny

Zakład psychiatryczny to, w rozumieniu prawa karnego i karnego wykonawczego, podmiot leczniczy lub jego wyodrębniona część przeznaczona do wykonywania orzeczonego przez sąd pobytu osoby wymagającej leczenia psychiatrycznego oraz szczególnego nadzoru. Nie jest on zakładem karnym, lecz miejscem, w którym łączy się leczenie, obserwację i zabezpieczenie, tak aby ograniczyć ryzyko popełnienia przez pacjenta kolejnego czynu zabronionego.

Pobyt w zakładzie psychiatrycznym może być wykonywany jako środek zabezpieczający. Sąd może go orzec wobec sprawcy, którego stan psychiczny, w szczególności choroba psychiczna, upośledzenie umysłowe lub określone zaburzenia preferencji seksualnych, powoduje wysokie prawdopodobieństwo ponownego popełnienia poważnego czynu zabronionego. Pobyt nie ma charakteru kary, a jego dalsze trwanie zależy od istnienia ustawowych przesłanek i oceny zagrożenia. Sąd może również zmienić sposób wykonywania środka albo go uchylić.

Wyróżnia się zakłady psychiatryczne zapewniające:

• podstawowy poziom zabezpieczenia, przy ograniczonym ryzyku samowolnego opuszczenia zakładu lub agresywnych zachowań,
• wzmocniony poziom zabezpieczenia, gdy potrzebny jest bardziej intensywny nadzór,
• maksymalny poziom zabezpieczenia, gdy zachowania zagrażające innym osobom lub niszczące mienie nie mogą być opanowane w zakładzie o wzmocnionym zabezpieczeniu.

Zakład zapewnia leczenie, obserwację psychiatryczną, dokumentowanie stanu pacjenta oraz wykonywanie czynności związanych z jego przyjęciem i ustaleniem tożsamości. Warunki pobytu i sposób zabezpieczenia podlegają kontroli oraz regulacjom dotyczącym wykonywania środków zabezpieczających. Zakłady te mogą także służyć do przeprowadzania obserwacji psychiatrycznej w toku postępowania karnego, jeżeli zostały do tego przeznaczone.

Pojęcie występuje przede wszystkim w Kodeksie karnym, Kodeksie karnym wykonawczym i Kodeksie postępowania karnego. Ma znaczenie między innymi przy rozstrzyganiu o dowodach dotyczących warunków pobytu, wykonywaniu orzeczeń sądu oraz ocenie skutków samowolnego opuszczenia zakładu. Zakłady psychiatryczne podlegają organizacyjnie właściwym regulacjom dotyczącym ochrony zdrowia, a ich wykaz i poziomy zabezpieczenia określają przepisy wykonawcze.