Zabezpieczenie wierzytelności

Zabezpieczenie wierzytelności to instrument prawny, którego celem jest zwiększenie prawdopodobieństwa spełnienia świadczenia przez dłużnika oraz ułatwienie wierzycielowi odzyskania należności w razie niewykonania zobowiązania. Może obejmować wierzytelność główną, odsetki i koszty dochodzenia roszczeń. Zabezpieczenie nie zastępuje samej wierzytelności, lecz wzmacnia jej ochronę.

W polskim prawie wyróżnia się przede wszystkim:

• zabezpieczenia rzeczowe, ustanawiane na określonym składniku majątku, na przykład hipotekę na nieruchomości lub prawie użytkowania wieczystego oraz zastaw na rzeczy ruchomej. Wierzyciel może zaspokoić się z przedmiotu zabezpieczenia, często z pierwszeństwem przed innymi wierzycielami, także wtedy, gdy przedmiot zmieni właściciela;
• zabezpieczenia osobiste, w których za wykonanie zobowiązania odpowiada dodatkowo osoba trzecia albo dłużnik przyjmuje dodatkowe obowiązki. Przykładem jest poręczenie;
• zabezpieczenia ustanawiane w postępowaniu, w szczególności zajęcie wierzytelności lub innego prawa, które ogranicza możliwość rozporządzania nim i ma zachować majątek potrzebny do przyszłego zaspokojenia roszczenia.

Zabezpieczenie może powstać na podstawie umowy, ustawy albo orzeczenia lub czynności właściwego organu. W przypadku hipoteki lub zastawu istotne znaczenie ma oznaczenie przedmiotu zabezpieczenia i zabezpieczanej wierzytelności, a niekiedy także ujawnienie prawa w odpowiednim rejestrze. Dla kilku wierzytelności przysługujących różnym podmiotom może zostać ustanowiony administrator hipoteki.

Skutki zabezpieczenia zależą od jego rodzaju. Może ono zapewniać pierwszeństwo zaspokojenia, ograniczać rozporządzanie majątkiem, umożliwiać prowadzenie egzekucji z określonego składnika albo powodować wcześniejszą wymagalność świadczenia, gdy dłużnik stał się niewypłacalny lub zabezpieczenie istotnie się zmniejszyło. Zabezpieczenie nie obejmuje jednak składników wyłączonych spod egzekucji, a przepisy szczególne mogą zakazywać ustanawiania zabezpieczeń w określonych sytuacjach. Zabezpieczenie wygasa zazwyczaj wraz z wygaśnięciem zabezpieczonej wierzytelności, chyba że ustawa przewiduje odmienny skutek.