Wyłączenie

Wyłączenie to instytucja prawna polegająca na wyeliminowaniu osoby, rzeczy, sprawy, określonej czynności albo zastosowania danej reguły z zakresu postępowania lub skutków prawnych. Jego znaczenie zależy od dziedziny prawa i podstawy wyłączenia. Zwykle służy ochronie bezstronności, prawidłowego toku postępowania, interesu publicznego albo praw osób, których wyłączenie dotyczy.

Najczęstsze znaczenia terminu:

• Wyłączenie osoby lub organu oznacza odsunięcie od prowadzenia sprawy, gdy istnieją okoliczności mogące podważać bezstronność albo gdy ustawa przekazuje sprawę innemu organowi. W postępowaniu administracyjnym może dotyczyć między innymi pracownika organu, prezydenta miasta na prawach powiatu lub rzeczoznawcy majątkowego. Wyłączenie organu nie musi oznaczać utraty jego kompetencji w innych sprawach.
• Wyłączenie jawności polega na ograniczeniu publicznego dostępu do całości albo części posiedzenia lub czynności sądowej. Mimo wyłączenia jawności sąd może udostępniać treść rozstrzygnięcia na zasadach określonych w przepisach.
• Wyłączenie sprawy oznacza przekazanie jej do odrębnego rozpoznania, zamiast prowadzenia wspólnego postępowania. Występuje między innymi w postępowaniu karnym, gdy wspólne rozpoznanie spraw nie jest możliwe albo nie jest celowe.
• Wyłączenie przedmiotu lub składnika majątku może oznaczać zwolnienie go od egzekucji, przepadku albo innej ingerencji, na przykład ze względu na jego niewielką wartość lub szczególną ochronę przewidzianą w ustawie.
• Wyłączenie z produkcji rolnej lub leśnej oznacza przeznaczenie gruntu na cele inne niż rolne albo leśne. Wycena takiej nieruchomości opiera się na odrębnych zasadach.
• Wyłączenie wspólnika albo wspólników w spółce może polegać na odebraniu im prawa prowadzenia spraw spółki albo na usunięciu wspólnika ze spółki na podstawie rozstrzygnięcia sądu.
• Wyłączenie wierzytelności od potrącenia oznacza, że określona wierzytelność nie może zostać rozliczona przez potrącenie, choć co do zasady spełniałaby jego przesłanki.

Wyłączenie może następować z mocy prawa, na podstawie decyzji, postanowienia, uchwały albo orzeczenia sądu. Przepisy często określają także sposób zgłoszenia wyłączenia, organ właściwy do jego rozpoznania oraz środki zaskarżenia. Terminu tego nie należy utożsamiać z uchyleniem czynności prawnej, umorzeniem zobowiązania ani zwykłym ograniczeniem uprawnień, ponieważ jego skutki każdorazowo wynikają z konkretnej regulacji.