Wyjaśnienie

Wyjaśnienie to informacja lub oświadczenie służące przedstawieniu, doprecyzowaniu albo uzasadnieniu określonych faktów, okoliczności, działań lub stanowiska. Termin ten nie oznacza jednej, jednolicie uregulowanej czynności prawnej. Jego znaczenie zależy od dziedziny prawa, rodzaju postępowania oraz osoby, od której wyjaśnienia są wymagane.

W postępowaniu karnym wyjaśnienia składa oskarżony. Ma on prawo przedstawiać informacje dotyczące zarzutu, ale także odmówić składania wyjaśnień albo odpowiedzi na poszczególne pytania. Wyjaśnienia mogą być składane ustnie i utrwalane w protokole, a w postępowaniu przygotowawczym także pisemnie, jeżeli zostaną dołączone do akt. Nie są tym samym co zeznania świadka, ponieważ oskarżony występuje jako strona postępowania i korzysta z odmiennych uprawnień. Ich znaczenie dowodowe podlega ocenie wraz z pozostałym materiałem sprawy.

W postępowaniu wykonawczym wyjaśnienia mogą być elementem wykonywania obowiązków przez osobę warunkowo zwolnioną. Udzielanie informacji kuratorowi lub innemu uprawnionemu podmiotowi pozwala na kontrolę przestrzegania warunków zwolnienia i na ocenę zachowania tej osoby.

W innych procedurach wyjaśnienia mogą być żądane przez organ albo uczestnika postępowania. W Ordynacji podatkowej dotyczą one między innymi informacji potrzebnych do oceny sprawy i zastosowania odpowiednich przepisów. W postępowaniu cywilnym mogą służyć ustaleniu, gdzie znajduje się dokument, którego odpisu nie można przedstawić. W prawie spółek handlowych wspólnik może żądać wyjaśnień dotyczących działalności spółki, jej rozliczeń lub udziału kapitałowego.

Wyjaśnienie może mieć formę ustną, pisemną, dokumentową albo procesową. Zwykle powinno być konkretne, odnosić się do wskazanych okoliczności i pochodzić od osoby zobowiązanej do jego złożenia albo uprawnionej do przedstawienia własnego stanowiska. Jego skutki zależą od podstawy prawnej żądania, a także od tego, czy przepisy przewidują obowiązek udzielenia informacji, możliwość odmowy lub szczególne wymagania co do formy.