Własność intelektualna

Własność intelektualna to zbiorcze określenie praw dotyczących wytworów działalności twórczej, wynalazczej, oznaczeń odróżniających oraz niektórych informacji i rozwiązań o znaczeniu gospodarczym. W polskim prawie nie stanowi jednego, jednolitego prawa, lecz obejmuje grupę różnych praw uregulowanych w odrębnych przepisach.

Najważniejsze dziedziny własności intelektualnej to:

• prawo autorskie i prawa pokrewne, obejmujące utwory, takie jak teksty, utwory muzyczne, plastyczne, fotograficzne, programy komputerowe i materiały audiowizualne, a także prawa artystów wykonawców, producentów i nadawców;
• własność przemysłowa, dotycząca między innymi wynalazków, wzorów użytkowych, wzorów przemysłowych, znaków towarowych, oznaczeń geograficznych oraz topografii układów scalonych;
• ochrona baz danych, w zakresie praw przysługujących podmiotowi, który poniósł nakład na ich sporządzenie;
• ochrona tajemnicy przedsiębiorstwa i innych oznaczeń, związana z przeciwdziałaniem nieuczciwemu wykorzystywaniu informacji lub oznaczeń w obrocie.

Prawa własności intelektualnej mają co do zasady charakter wyłączny. Uprawniony może korzystać z chronionego dobra, rozporządzać prawem, udzielać licencji oraz żądać zaniechania naruszeń i usunięcia ich skutków. Zakres ochrony zależy od rodzaju prawa. Niektóre prawa powstają już z chwilą spełnienia określonych przesłanek, a inne wymagają rejestracji lub wydania decyzji przez właściwy organ. Ochrona jest zazwyczaj ograniczona terytorialnie i czasowo, a przepisy przewidują również wyjątki, takie jak dozwolony użytek utworów lub ograniczenia związane z interesem publicznym.

Własność intelektualna ma znaczenie w prawie cywilnym, gospodarczym, pracy i prawie prywatnym międzynarodowym. Jest także przedmiotem szczególnych postępowań cywilnych. W sprawach dotyczących naruszeń sąd może rozpoznawać między innymi żądania zaniechania naruszeń, odszkodowania, wydania lub zniszczenia określonych przedmiotów, a także wnioski o udzielenie informacji potrzebnych do ustalenia źródła i zakresu naruszenia. Termin obejmuje więc zarówno same chronione dobra niematerialne, jak i ogół praw oraz środków ich ochrony.