Przepis określa, komu i na jakich zasadach przysługuje dodatek węglowy. Świadczenie jest związane z gospodarstwem domowym, którego głównym źródłem ogrzewania jest określone urządzenie na paliwo stałe, między innymi kocioł, kominek, koza, trzon kuchenny, piecokuchnia, kuchnia węglowa lub piec kaflowy. Źródło powinno być wpisane lub zgłoszone do centralnej ewidencji emisyjności budynków na zasadach wskazanych w przepisie. Paliwami stałymi są węgiel kamienny, brykiet lub pelet zawierające co najmniej 85% węgla kamiennego.

Gospodarstwo domowe może być jednoosobowe albo wieloosobowe. Jedna osoba może należeć tylko do jednego gospodarstwa domowego. Co do zasady pod jednym adresem przysługuje jeden dodatek dla wszystkich zamieszkujących tam gospodarstw, a w przypadku kilku wniosków decyduje kolejność ich złożenia. Szczególne zasady dotyczą odrębnych lokali bez możliwego do ustalenia odrębnego adresu, jeżeli korzystają one z oddzielnego lub współdzielonego źródła ciepła. W takich sytuacjach organ może przeprowadzić wywiad środowiskowy i przyznać dodatek w drodze decyzji.

Dodatek wynosi 3000 złotych. Wniosek składa się w gminie właściwej dla miejsca zamieszkania, na piśmie albo elektronicznie, z wymaganym podpisem lub uwierzytelnieniem. Wypłata następuje w terminie do dwóch miesięcy od złożenia wniosku, przy czym wnioski złożone po terminie wskazanym w przepisie pozostawia się bez rozpoznania. Organ weryfikuje między innymi źródło ogrzewania oraz dane dotyczące gospodarstwa, a w razie wątpliwości może przeprowadzić wywiad środowiskowy. Brak zgody na taki wywiad jest podstawą odmowy. Dodatek nie przysługuje także w przypadkach zakupu paliwa po wskazanej cenie ani gospodarstwom objętym pozytywnie rozpatrzonym wnioskiem o inny dodatek określony w przepisie.

o dodatku węglowym

https://api.sejm.gov.pl/eli/acts/DU/2022/1692/text/U/D20221692Lj.pdf

Przepis określa moment wejścia ustawy w życie oraz wskazuje wzór wniosku o wypłatę świadczenia rekompensacyjnego. Ustawa zaczyna obowiązywać **po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia**, co wyznacza termin, od którego mogą być stosowane jej regulacje.

Dołączony wzór służy osobie uprawnionej do wystąpienia o rekompensatę z tytułu utraty prawa do bezpłatnego węgla albo zaprzestania pobierania go w naturze lub w ekwiwalencie pieniężnym. Wniosek obejmuje podstawowe dane osoby uprawnionej, w tym imię, nazwisko i numer PESEL, a także informacje o przedsiębiorstwie górniczym, z którego osoba uprawniona lub jej zmarły współmałżonek przeszli na emeryturę albo rentę, lub które przyznało albo wypłacało uprawnienie do bezpłatnego węgla.

Formularz wymaga również wskazania sposobu wypłaty rekompensaty, przekazem pocztowym albo przelewem bankowym. Przewidziano w nim miejsce na adres zamieszkania, numer rachunku bankowego lub rachunku w spółdzielczej kasie oszczędnościowo-kredytowej, a także telefon kontaktowy. Wniosek powinien zostać opatrzony czytelnym podpisem osoby uprawnionej. Wzór przewiduje ponadto potwierdzenie własnoręczności podpisu przez notariusza albo właściwy organ lub osobę upoważnioną.

Z pouczenia wynika, że do wniosku dołącza się dokumenty potwierdzające uprawnienie do rekompensaty oraz oświadczenie, o którym mowa w art. 5 ust. 3 pkt 2, zawierające klauzulę wskazaną w art. 5 ust. 4. W praktyce wzór porządkuje dane i dokumenty potrzebne do rozpatrzenia wniosku.

o świadczeniu rekompensacyjnym z tytułu utraty prawa do bezpłatnego węgla oraz z tytułu zaprzestania pobierania bezpłatnego węgla przez osoby niebędące pracownikami przedsiębiorstwa górniczego

https://api.sejm.gov.pl/eli/acts/DU/2019/29/text/T/D20190029L.pdf

Przepis porządkuje podstawowe pojęcia używane w ustawie i wyznacza krąg osób, których może dotyczyć świadczenie rekompensacyjne. Najważniejsze znaczenie ma definicja **osoby uprawnionej**. Obejmuje ona między innymi byłych pracowników, którzy po rozwiązaniu stosunku pracy pobierali zasiłek dla bezrobotnych, a następnie świadczenie przedemerytalne, emerytów i rencistów pobierających rentę rodzinną po zmarłym współmałżonku, a także wdowy, wdowców i sieroty, jeżeli utrata prawa do bezpłatnego węgla nie została zrekompensowana w inny sposób.

Do tej grupy zaliczono również wdowy i wdowców po osobach uprawnionych na podstawie ustawy o świadczeniu rekompensacyjnym, osoby, którym nie wypłacono tego świadczenia, z wyjątkiem osób, którym udzielono pisemnej odmowy, oraz osoby pobierające świadczenia specjalne albo rentę rodzinną, którym zaprzestano wydawania bezpłatnego węgla lub wypłaty ekwiwalentu pieniężnego.

Ustawa definiuje także **przedsiębiorstwo górnicze**, wskazując na spółki prowadzące wydobycie węgla kamiennego na podstawie koncesji oraz na określone spółki powiązane ze Skarbem Państwa lub spółkami węglowymi. **Przedsiębiorstwo wypłacające** zależy natomiast od sytuacji danego przedsiębiorstwa, może nim być przedsiębiorstwo wskazane w przepisach o funkcjonowaniu górnictwa węgla kamiennego albo przedsiębiorstwo górnicze prowadzące wydobycie.

Znaczenie praktyczne ma również ust. 2, który zachowuje określonym osobom status wdowy lub wdowca także po ponownym zawarciu małżeństwa. Zgodnie z ust. 3 prawo do renty rodzinnej i świadczeń specjalnych ocenia się według stanu z dnia utraty prawa do bezpłatnego węgla albo zaprzestania jego pobierania.

Przepis reguluje sposób składania wniosku o wypłatę rekompensaty oraz skutki braków formalnych i przekroczenia terminów. Osoba uprawniona składa wniosek do właściwego przedsiębiorstwa wypłacającego w ciągu 90 dni od wejścia w życie ustawy. Wniosek musi być sporządzony na formularzu, którego wzór określa załącznik do ustawy.

We wniosku należy podać między innymi imię i nazwisko, numer PESEL albo dane dokumentu tożsamości, nazwę właściwego przedsiębiorstwa górniczego, sposób wypłaty, adres zamieszkania oraz dane kontaktowe. Jeżeli rekompensata ma być przekazana przelewem, konieczne jest wskazanie rachunku bankowego albo rachunku w spółdzielczej kasie oszczędnościowo-kredytowej. Wniosek wymaga miejscowości, daty i podpisu. Przy złożeniu w sposób inny niż osobiście w siedzibie przedsiębiorstwa podpis musi zostać poświadczony przez notariusza albo właściwego wójta, burmistrza, prezydenta miasta lub osobę przez niego upoważnioną.

Do wniosku dołącza się dokumenty potwierdzające uprawnienie oraz oświadczenie dotyczące prawdziwości danych, istniejących lub niezłożonych pozwów i roszczeń związanych z bezpłatnym węglem. Oświadczenie składa się pod rygorem odpowiedzialności karnej i musi zawierać klauzulę „Jestem świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia.”.

Braki danych, dokumentów lub oświadczenia podlegają uzupełnieniu w terminie 14 dni od doręczenia wezwania. Niedotrzymanie tego terminu może skutkować odmową wypłaty. Odmowa następuje na piśmie z podaniem przyczyny, w szczególności gdy wniosek złożyła osoba nieuprawniona albo został złożony lub uzupełniony po terminie. Odmowę można zaskarżyć do sądu pracy i ubezpieczeń społecznych w ciągu 14 dni od jej otrzymania lub sprostowania.

Przepis określa sposób finansowania i obsługi wypłaty rekompensat. Świadczenia są finansowane z dotacji celowej przyznawanej przez ministra właściwego do spraw gospodarki złożami kopalin. O dotację występuje przedsiębiorstwo wypłacające, czyli podmiot, który ma wypłacić rekompensaty osobom uprawnionym.

Wniosek o przyznanie dotacji powinien zawierać podstawowe informacje pozwalające ustalić podmiot składający wniosek, zakres planowanej wypłaty oraz jej finansowanie. Należy w nim wskazać nazwę i adres siedziby przedsiębiorstwa wypłacającego, liczbę osób uprawnionych oraz przedsiębiorstwo górnicze, z którego osoby te otrzymywały bezpłatny węgiel w naturze albo w ekwiwalencie pieniężnym. Wniosek musi także określać kwotę dotacji i zawierać podpis osoby upoważnionej do reprezentacji przedsiębiorstwa.

**Braki formalne** mogą skutkować pozostawieniem wniosku bez rozpoznania. Minister wzywa wówczas przedsiębiorstwo do ich uzupełnienia w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania. Samo złożenie prawidłowego wniosku nie powoduje jeszcze przekazania środków. Podstawą ich przekazania jest umowa zawarta między ministrem a przedsiębiorstwem wypłacającym.

Dotacja trafia na wyodrębniony w tym celu rachunek bankowy przedsiębiorstwa i musi być odrębnie ewidencjonowana. Rozwiązanie to służy oddzieleniu środków przeznaczonych na rekompensaty od pozostałych środków przedsiębiorstwa. Wykorzystanie dotacji monitoruje Agencja Rozwoju Przemysłu S.A., działając na zlecenie ministra. W związku z tym zadaniem Agencja przetwarza dane osobowe zawarte we wniosku o wypłatę rekompensaty oraz we wniosku, o którym mowa w art. 5 ust. 1 ustawy. Przepis tworzy więc formalny i kontrolowany mechanizm przekazywania pieniędzy przedsiębiorstwu, które następnie wypłaca rekompensaty osobom uprawnionym.

Przepis porządkuje podstawowe pojęcia używane w ustawie i wskazuje, kogo oraz czego dotyczą zasady zakupu preferencyjnego. Ma charakter definicyjny, dlatego jego znaczenie polega na ujednoliceniu rozumienia najważniejszych określeń w dalszych przepisach.

Za „gospodarstwo domowe” uznaje się gospodarstwo prowadzone przez osobę fizyczną, która samotnie zamieszkuje i gospodaruje, albo przez osobę fizyczną oraz osoby z nią spokrewnione lub niespokrewnione, pozostające w faktycznym związku, wspólnie zamieszkujące i gospodarujące. Przepis rozróżnia tym samym gospodarstwo domowe jednoosobowe i wieloosobowe. Samo zamieszkiwanie pod jednym adresem nie wystarcza w przypadku gospodarstwa wieloosobowego, ponieważ wymagane jest także wspólne gospodarowanie oraz pozostawanie w faktycznym związku.

„Paliwo stałe” oznacza węgiel kamienny. Definicja „podmiotu wprowadzającego do obrotu” obejmuje przedsiębiorcę wykonującego działalność gospodarczą w zakresie wprowadzania do obrotu paliwa stałego określonego w przepisach wydanych na podstawie art. 3 ust. 12. „Podmiot wypłacający” został wskazany jako Zarządca Rozliczeń S.A., określony w przepisach przywołanych w tym punkcie.

„Zakup preferencyjny” oznacza zakup paliwa stałego przez osoby fizyczne w gospodarstwie domowym na zasadach określonych w ustawie. W praktyce definicje te wyznaczają krąg gospodarstw domowych, rodzaj paliwa oraz role podmiotów uczestniczących w mechanizmie zakupu i wypłaty.

o zakupie preferencyjnym paliwa stałego dla gospodarstw domowych

https://api.sejm.gov.pl/eli/acts/DU/2022/2236/text/U/D20222236Lj.pdf

Przepis określa zasady nakładania kar pieniężnych za naruszenia związane z prowadzeniem ruchu zakładu górniczego. Karę w drodze decyzji nakłada Prezes Wyższego Urzędu Górniczego.

Odpowiedzialność przedsiębiorcy obejmuje przede wszystkim niedopełnienie obowiązków dotyczących bezpieczeństwa, rozpoznawania i usuwania zagrożeń, zapewnienia odpowiednich środków technicznych i służb, oceny ryzyka zawodowego, ratownictwa górniczego oraz przekazywania wymaganych planów, zawiadomień i sprawozdań. Kara grozi także za niewykonanie decyzji organu nadzoru górniczego, w tym decyzji nakazujących usunięcie nieprawidłowości, podjęcie środków profilaktycznych, dokonanie pomiarów albo wstrzymujących ruch zakładu lub jego urządzeń. Odrębnie uregulowano karę dla podmiotu wykonującego poza Unią Europejską działalność dotyczącą węglowodorów, jeżeli nie sporządził lub nie przekazał wymaganego sprawozdania.

Karze może podlegać również kierownik ruchu zakładu górniczego. Dotyczy to między innymi braków w ewidencji osób, dokumentacji ruchu i ratownictwa, wymaganych badań i szkoleń, dopuszczania do pracy osób bez kwalifikacji lub w sposób zagrażający życiu, zdrowiu albo bezpieczeństwu ruchu, a także nieprzekazywania sprawozdań i nieinformowania o możliwości anonimowego zgłaszania problemów dotyczących bezpieczeństwa i środowiska.

Wysokość kary dla przedsiębiorcy lub podmiotu może wynieść do 3% przychodu z poprzedniego roku kalendarzowego, a dla kierownika ruchu do 300% miesięcznego wynagrodzenia. Przy jej ustalaniu uwzględnia się zakres naruszenia, dotychczasową działalność oraz możliwości finansowe ukaranego. Podmiot ma 30 dni na przekazanie danych potrzebnych do ustalenia podstawy kary. W razie ich braku podstawa może zostać oszacowana, z uwzględnieniem określonych minimów. Kary są egzekwowane administracyjnie i stanowią dochód budżetu państwa.

Prawo geologiczne i górnicze

https://api.sejm.gov.pl/eli/acts/DU/2011/981/text/U/D20110981Lj.pdf

Art. 58 określa, jakie kwalifikacje są wymagane przy wykonywaniu najważniejszych czynności w ruchu zakładów górniczych i zakładów wykonujących roboty geologiczne. Przepis różnicuje wymagania zależnie od rodzaju działalności, rodzaju zakładu oraz pełnionej funkcji lub specjalności.

W ust. 1 wymieniono szeroki katalog czynności, między innymi kierownika ruchu, kierowników działów ruchu, osoby w wyższym dozorze ruchu i dozorze ruchu, a także czynności związane z ochroną środowiska. Dotyczy to między innymi podziemnych i odkrywkowych zakładów górniczych, zakładów wydobywających kopaliny otworami wiertniczymi, prowadzących magazynowanie lub składowanie pod ziemią oraz zakładów wykonujących określone roboty geologiczne. Posiadanie kwalifikacji w tych przypadkach stwierdza dyrektor okręgowego urzędu górniczego, wydając świadectwo.

Ust. 2 obejmuje dodatkowo kierowników ruchu w określonych podziemnych zakładach, osoby wykonujące czynności mierniczego, geologa i geofizyka górniczego oraz kierowników podmiotów ratownictwa górniczego. W tych przypadkach świadectwo wydaje Prezes Wyższego Urzędu Górniczego.

Ust. 3-6 wiążą kwalifikacje kierowników działów mierniczego i geologicznego oraz ich zastępców z kwalifikacjami odpowiednio mierniczego górniczego albo geologa górniczego, z uwzględnieniem rodzaju zakładu. Ust. 9 i 10 regulują uznawanie kwalifikacji przy pracy w zakładach likwidowanych oraz w zakładach wykonujących roboty geologiczne. Z kolei ust. 11 przewiduje sprawdzenie przez pracodawcę spełnienia wymagań dotyczących czynności specjalistycznych i wystawienie pracownikowi zaświadczenia.

Przepis tworzy słownik pojęć używanych w ustawie i określa ich znaczenie dla działalności geologicznej, górniczej oraz podziemnego magazynowania i składowania. Dzięki temu wskazuje, jakie czynności, obiekty, obszary i rodzaje substancji są objęte poszczególnymi definicjami.

Ważne jest rozróżnienie między **danymi geologicznymi** a **informacją geologiczną**. Pierwsze obejmują wyniki bezpośrednich obserwacji i pomiarów, natomiast druga obejmuje także próbki oraz wyniki przetworzenia i interpretacji tych danych, w tym zawarte w dokumentacjach i na informatycznych nośnikach danych. Przepis odróżnia również poszukiwanie, rozpoznawanie i pracę geologiczną. Poszukiwanie służy ustaleniu i wstępnemu udokumentowaniu złoża, rozpoznawanie odbywa się na obszarze złoża wstępnie udokumentowanego, a praca geologiczna obejmuje szerszy zakres projektowania i wykonywania badań oraz sporządzania map i dokumentacji.

Definicje precyzują także pojęcia związane z działalnością górniczą, między innymi obszar górniczy, teren górniczy, wyrobisko górnicze, zakład górniczy i robotę górniczą. Osobno opisano podziemne składowanie dwutlenku węgla, jego składowisko i kompleks składowania, a także wyciek, działania naprawcze i zamknięcie składowiska. Przepis określa ponadto znaczenie kopaliny wydobytej, złoża kopaliny, złoża strategicznego, węglowodorów, środków strzałowych oraz wtłaczania wód do górotworu. W ust. 2 wyjaśniono, że określenia „starostowie” i „powiaty” obejmują również odpowiednio prezydentów miast na prawach powiatu oraz takie miasta. Definicje te porządkują zakres uprawnień, obowiązków i przedmiot działalności regulowanej ustawą.

Art. 60 określa, kiedy osoba posiadająca stwierdzone kwalifikacje do wykonywania określonych czynności w ruchu zakładu górniczego może wykonywać także inne czynności kierownicze lub dozoru ruchu. Przepis opiera się na uznaniu, że niektóre kwalifikacje obejmują również zakresy zadań związane z innymi stanowiskami, pod warunkiem spełnienia wskazanych wymagań.

W ust. 1 przewidziano możliwość wykonywania czynności kierownika działu ruchu przez osobę mającą kwalifikacje kierownika ruchu oraz wymagane kwalifikacje dotyczące przygotowania zawodowego i doświadczenia zawodowego. Ust. 2 pozwala osobie z kwalifikacjami kierownika działu ruchu albo kwalifikacjami w określonej specjalności w wyższym dozorze ruchu lub dozorze ruchu wykonywać czynności obejmujące więcej niż jeden rodzaj zadań.

Ust. 3 rozszerza możliwość wykonywania czynności kierownika ruchu, kierownika działu ruchu lub czynności w wyższym dozorze ruchu na odkrywkowe zakłady górnicze wydobywające kopaliny lecznicze, jeżeli kwalifikacje uzyskano w określonych zakładach wydobywających kopaliny otworami wiertniczymi. Ust. 4 i 5 dotyczą odkrywkowych zakładów górniczych wydobywających kopaliny na podstawie koncesji udzielonej przez starostę. W zależności od rodzaju posiadanych kwalifikacji obejmują one odpowiednio stanowiska kierownika i zastępcy kierownika ruchu albo także kierownika i zastępcy kierownika działu ruchu.

Ust. 6 przewiduje szczególne uprawnienia dla osoby z kwalifikacjami geofizyka górniczego w podziemnych zakładach górniczych. Może ona wykonywać wskazane czynności kierownicze lub czynności w wyższym dozorze ruchu, jeżeli odbyła wymaganą praktykę. Przepis wyznacza więc zakres dopuszczalnego łączenia kwalifikacji i stanowisk, ułatwiając obsadę określonych funkcji w różnych rodzajach zakładów górniczych.

Węgiel

Węgiel w przepisach

o dodatku węglowym1 przepis

o świadczeniu rekompensacyjnym z tytułu utraty prawa do bezpłatnego węgla oraz z tytułu zaprzestania pobierania bezpłatnego węgla przez osoby niebędące pracownikami przedsiębiorstwa górniczego4 przepisy

o zakupie preferencyjnym paliwa stałego dla gospodarstw domowych1 przepis

Prawo geologiczne i górnicze4 przepisy