Uzasadniony przypadek

„Uzasadniony przypadek” to niedookreślone pojęcie prawne, które oznacza sytuację, w której występują konkretne okoliczności przemawiające za zastosowaniem rozwiązania przewidzianego w przepisie. Nie jest to samodzielna, ścisła przesłanka opisana zamkniętym katalogiem zdarzeń. Jej treść ustala się każdorazowo na podstawie celu regulacji, charakteru sprawy oraz jej okoliczności faktycznych i prawnych.

Pojęcie to pełni funkcję klauzuli elastycznej. Pozwala sądowi, organowi administracji lub innemu uprawnionemu podmiotowi uwzględnić sytuacje, których ustawodawca nie był w stanie szczegółowo przewidzieć. Jednocześnie nie oznacza pełnej dowolności. Ocena powinna być oparta na faktach, pozostawać w związku z daną sprawą i odpowiadać zasadzie proporcjonalności. W razie wydania rozstrzygnięcia na podstawie takiej przesłanki organ powinien wskazać, jakie okoliczności uznał za uzasadniające podjęte działanie.

Termin występuje w różnych dziedzinach prawa, między innymi w postępowaniu cywilnym, karnym, administracyjnym i podatkowym, a także w prawie karnym wykonawczym, prawie spółek handlowych, prawie geodezyjnym i kartograficznym oraz regulacjach dotyczących obrony Ojczyzny i finansów publicznych. Może uzasadniać zarówno podjęcie czynności, jak i odstąpienie od zwykłego sposobu lub terminu jej dokonania.

W praktyce „uzasadniony przypadek” może dotyczyć na przykład potrzeby zmiany miejsca albo czasu wykonywania określonego obowiązku, zastosowania szczególnego sposobu prowadzenia postępowania, wstrzymania wykonania decyzji lub dokonania czynności przez sądowego kuratora. W niektórych przepisach użyto sformułowania „szczególnie uzasadniony przypadek”. Oznacza ono kwalifikowaną, wyjątkową postać tej przesłanki, wymagającą silniejszych i bardziej przekonujących powodów. Znaczenie terminu zależy więc zawsze od konkretnego przepisu i funkcji, jaką pełni w danej procedurze.