Uzasadnienie

Uzasadnienie to przedstawienie przyczyn, motywów i podstaw określonego działania, rozstrzygnięcia albo żądania. W prawie wskazuje, dlaczego dana decyzja, ocena, czynność lub wniosek są uznawane za zasadne, oraz na jakich faktach, dowodach i przepisach się opierają. Termin ten może oznaczać zarówno sam tok rozumowania, jak i jego utrwaloną, najczęściej pisemną formę.

Uzasadnienie orzeczenia lub decyzji jest elementem, który pozwala poznać stanowisko organu albo sądu. Zwykle obejmuje:

• ustalenie istotnych faktów,
• wskazanie dowodów i ich ocenę,
• wyjaśnienie zastosowanych przepisów,
• przedstawienie związku między ustaleniami a treścią rozstrzygnięcia.

Uzasadnienie pełni funkcję informacyjną, kontrolną i gwarancyjną. Umożliwia stronie ocenę, czy rozstrzygnięcie jest prawidłowe, a także przygotowanie środka zaskarżenia lub przedstawienie stanowiska. Pozwala również organowi odwoławczemu albo sądowi wyższej instancji sprawdzić sposób rozumowania przyjęty przy wydaniu rozstrzygnięcia. W postępowaniu cywilnym i karnym przepisy mogą określać zakres, termin lub sposób sporządzenia uzasadnienia, a także skutki jego uzupełnienia albo braków.

Uzasadnienie może dotyczyć także aktu organu administracji, oceny wykonywania zadań, zastosowania określonego środka lub odstąpienia od niego. W prawie publicznym wskazanie przyczyn bywa warunkiem przejrzystości działania organu, a niekiedy jest wyraźnie wymagane przez przepis. Przykładowo wymagane może być uzasadnienie oceny, decyzji dotyczącej organizacji kąpielisk albo informacji przekazywanej innemu organowi.

Odrębne znaczenie ma uzasadnienie żądania, wniosku lub skargi. Polega ono na wyjaśnieniu, czego domaga się osoba uprawniona i z jakich powodów. Może być związane z obowiązkiem przedstawienia faktów oraz dołączenia dokumentów. Brak uzasadnienia albo uzasadnienie niewystarczające może prowadzić do nierozpoznania żądania, jego oddalenia lub innych skutków przewidzianych w przepisach.

W przepisach prawa występuje także zwrot „uzasadniony”, odnoszący się do przyczyny, obawy, żądania lub działania. Oznacza on, że przyczyna powinna mieć rzeczywiste i sprawdzalne podstawy, oceniane z uwzględnieniem okoliczności danej sprawy, a nie wynikać wyłącznie z dowolnego przekonania.