Ustawowe zagrożenie

Ustawowe zagrożenie to przewidziany w ustawie zakres i rodzaj sankcji, który może zostać zastosowany za określone przestępstwo, wykroczenie albo przestępstwo skarbowe. Określa ono abstrakcyjną granicę odpowiedzialności za dany czyn, a nie karę wymierzoną konkretnej osobie.

Zakres ustawowego zagrożenia może obejmować dolną i górną granicę kary, tylko górną granicę albo jedną, ściśle określoną karę. Przepis może wskazywać także kilka rodzajów kar do wyboru, na przykład grzywnę, ograniczenie wolności albo pozbawienie wolności. Na ocenę zagrożenia wpływa również sposób określenia kary, w tym jej wymiar, stawki lub maksymalny okres.

Pojęcie występuje przede wszystkim w prawie karnym, prawie wykroczeń i prawie karnym skarbowym. Posługują się nim między innymi przepisy Kodeksu karnego, Kodeksu wykroczeń oraz Kodeksu karnego skarbowego. Ustawowe zagrożenie odnosi się do kary przewidzianej za typ podstawowy albo kwalifikowany czynu, zależnie od treści konkretnego przepisu.

Znaczenie praktyczne polega na tym, że ustawowe zagrożenie wyznacza ramy, w których sąd może kształtować karę. Jest uwzględniane przy ocenie wagi czynu, stosowaniu przepisów o recydywie, usiłowaniu, nadzwyczajnym złagodzeniu kary oraz karze łącznej. Szczególne przepisy mogą zmieniać te ramy, na przykład obniżać maksymalny wymiar kary za usiłowanie albo pozwalać na zwiększenie górnej granicy przy orzekaniu kary łącznej.

Nie należy utożsamiać ustawowego zagrożenia z karą faktycznie orzeczoną. Sąd wymierza karę w jego granicach, uwzględniając okoliczności czynu i sprawcy oraz reguły wymiaru kary. W niektórych przypadkach ustawa pozwala wyjątkowo odstąpić od wymierzenia kary, zastosować łagodniejszą karę albo orzec karę zastępczą. Tego rodzaju rozstrzygnięcia nie zmieniają znaczenia samego ustawowego zagrożenia, lecz stanowią sposób zastosowania przepisów przewidujących odpowiedzialność za dany czyn.