Ustanowienie

„Ustanowienie” oznacza prawne utworzenie, powołanie albo ustanowienie określonego prawa, obowiązku, organu, funkcji lub stosunku prawnego. Termin nie ma jednej, uniwersalnej definicji, a jego znaczenie zależy od przedmiotu i podstawy prawnej danej czynności. Ustanowienie może być skutkiem umowy, jednostronnego oświadczenia, decyzji organu, orzeczenia sądu, wpisu do rejestru albo bezpośredniego działania ustawy.

W praktyce ustanowienie może obejmować w szczególności:

• ustanowienie prawa rzeczowego, na przykład służebności, które kształtuje zakres korzystania z nieruchomości i może wiązać się z obowiązkiem wykonania lub utrzymania określonych urządzeń;
• ustanowienie trwałego zarządu nieruchomością na rzecz jednostki organizacyjnej, co określa jej uprawnienia do korzystania z nieruchomości publicznej;
• ustanowienie obrońcy przez oskarżonego, polegające na udzieleniu upoważnienia do obrony, albo ustanowienie obrońcy z urzędu przez właściwy organ procesowy;
• ustanowienie fundacji, czyli prawne powołanie osoby prawnej i określenie jej nazwy oraz podstaw jej działania;
• ustanowienie nowego zarządu lub innej struktury organizacyjnej w związku z likwidacją albo przekształceniem jednostki.

Skutki ustanowienia mogą powstawać z chwilą dokonania czynności, wydania decyzji lub orzeczenia, a w niektórych przypadkach także po spełnieniu dodatkowego wymogu, takiego jak wpis w księdze wieczystej. Wpis może mieć znaczenie dla powstania prawa, jego ujawnienia albo ustalenia pierwszeństwa wobec innych praw. Przykładowo ujawnienie roszczenia lub zastrzeżenia pierwszeństwa wpływa na kolejność zaspokojenia praw związanych z nieruchomością.

Ustanowienie należy odróżnić od wykonywania, przeniesienia, zmiany i wygaśnięcia prawa lub funkcji. Sam termin wskazuje przede wszystkim na moment lub czynność, w której dany stosunek prawny zostaje utworzony albo formalnie powołany do życia. Występuje w prawie nieruchomości, prawie cywilnym, postępowaniu karnym, prawie organizacyjnym i regulacjach dotyczących ochrony oraz korzystania z nieruchomości.