Usiłowanie

Usiłowanie to forma stadialna popełnienia czynu zabronionego, w której sprawca podejmuje bezpośrednie działania zmierzające do jego dokonania, lecz zamierzony czyn ostatecznie nie zostaje dokonany. Termin ten należy przede wszystkim do prawa karnego i ma istotne znaczenie praktyczne, ponieważ odpowiedzialność karna może powstać jeszcze przed pełnym zrealizowaniem znamion przestępstwa.

Do najważniejszych cech usiłowania należą:

• zamiar popełnienia konkretnego czynu zabronionego,
• zachowanie sprawcy bezpośrednio zmierzające do jego dokonania,
• brak dokonania czynu, na przykład z powodu interwencji innej osoby, ucieczki sprawcy albo nieskuteczności podjętych działań.

Usiłowanie różni się od przygotowania tym, że sprawca nie ogranicza się już do tworzenia warunków do popełnienia czynu, lecz rozpoczyna jego bezpośrednią realizację. Od dokonania różni się natomiast tym, że nie dochodzi do pełnego urzeczywistnienia wszystkich wymaganych skutków lub znamion czynu zabronionego.

Wyróżnia się usiłowanie udolne i nieudolne. Usiłowanie udolne występuje wtedy, gdy dokonanie czynu było obiektywnie możliwe, ale nie nastąpiło z przyczyn niezależnych od sprawcy. Usiłowanie nieudolne zachodzi, gdy sprawca nie zdaje sobie sprawy, że dokonanie jest niemożliwe, na przykład z powodu braku odpowiedniego przedmiotu działania albo użycia środka, który nie może doprowadzić do zamierzonego rezultatu. Także w takim przypadku zachowanie może podlegać ocenie karnej, choć jego charakter może wpływać na wymiar reakcji karnej.

Co do zasady za usiłowanie grozi kara przewidziana za dokonanie danego czynu, jednak sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary, a w określonych sytuacjach odstąpić od jej wymierzenia. Jeżeli sprawca dobrowolnie odstąpi od dokonania czynu albo zapobiegnie jego skutkowi, nie podlega karze za usiłowanie. Może jednak odpowiadać za inne przestępstwo, którego znamiona zostały już zrealizowane.