Uprawomocnienie orzeczenia

Uprawomocnienie orzeczenia oznacza uzyskanie przez wyrok albo postanowienie takiego statusu, w którym nie przysługuje już od niego zwykły środek zaskarżenia w danym postępowaniu. Orzeczenie staje się prawomocne z upływem terminu do wniesienia apelacji, zażalenia lub innego środka odwoławczego, jeżeli środek nie został wniesiony, a także w chwili wydania orzeczenia przez sąd odwoławczy, gdy dalsze zaskarżenie w zwykłym trybie nie jest możliwe. Do uprawomocnienia może dojść również wskutek cofnięcia środka zaskarżenia albo jego odrzucenia.

Wyróżnia się prawomocność formalną i prawomocność materialną. Prawomocność formalna oznacza niepodważalność orzeczenia w ramach danego postępowania za pomocą zwykłych środków zaskarżenia. Prawomocność materialna wiąże strony, a w określonym zakresie także inne sądy i organy, co oznacza, że ta sama sprawa nie powinna być ponownie rozpoznawana między tymi samymi stronami. Zakres i skutki prawomocności zależą od rodzaju orzeczenia oraz dziedziny prawa.

Uprawomocnienie występuje między innymi w postępowaniu cywilnym, karnym, w sprawach o wykroczenia oraz w postępowaniach dyscyplinarnych. Ma istotne znaczenie praktyczne, ponieważ od tej chwili mogą rozpocząć się lub zakończyć określone terminy i skutki prawne. Przykładowo, od uprawomocnienia mogą być liczone okres próby, okres obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów, termin zatarcia kary dyscyplinarnej albo czas na dokonanie czynności związanej z rozwiązaniem małżeństwa. Prawomocność nie zawsze oznacza jednak natychmiastową wykonalność. Wykonanie orzeczenia może wymagać dodatkowego stwierdzenia wykonalności, nadania klauzuli wykonalności albo wynikać z przepisów przewidujących jego wykonanie przed uprawomocnieniem. Zwykłe środki zaskarżenia należy odróżnić od nadzwyczajnych, których wniesienie co do zasady nie pozbawia orzeczenia prawomocności.