Upoważnienie

Upoważnienie w prawie oznacza zgodę lub umocowanie udzielone określonej osobie albo organowi do dokonania wskazanej czynności, działania w cudzym imieniu lub wykonywania określonych zadań. Zakres upoważnienia wyznacza treść aktu, który je ustanawia, oraz przepisy stanowiące jego podstawę. Upoważnienie może obejmować jedną czynność, określoną kategorię czynności albo wykonywanie zadań przez oznaczony czas.

Najważniejsze cechy upoważnienia:

• wskazuje podmiot udzielający i podmiot upoważniony;
• określa zakres przyznanych kompetencji;
• może być ograniczone co do czasu, miejsca, rodzaju czynności lub adresata;
• nie pozwala na działania wykraczające poza przyznane umocowanie;
• w zależności od przepisów wymaga formy pisemnej, dokumentowej albo oświadczenia złożonego do protokołu.

Upoważnienie może mieć charakter prywatnoprawny albo publicznoprawny. W prawie cywilnym służy między innymi do działania w imieniu innej osoby lub do przyjęcia świadczenia przez osobę wskazaną przez uprawnionego. Nie zawsze jest tożsame z pełnomocnictwem, ponieważ upoważnienie może dotyczyć także pojedynczej czynności faktycznej lub przyjęcia świadczenia, a pełnomocnictwo jest zasadniczo umocowaniem do składania oświadczeń woli w imieniu mocodawcy.

W postępowaniu karnym oskarżony może udzielić upoważnienia do obrony obrońcy, na piśmie albo przez oświadczenie zapisane w protokole. W postępowaniach kontrolnych upoważnienie dokumentuje prawo kontrolującego do przeprowadzenia kontroli i powinno pozwalać na ustalenie jej zakresu oraz terminu. Jego okazanie może być jednym z warunków prawidłowego wykonywania czynności urzędowych.

W prawie publicznym upoważnienie może oznaczać również ustawową podstawę do wydania rozporządzenia albo przekazania określonych kompetencji organowi lub funkcjonariuszowi. Nie może jednak samoistnie rozszerzać kompetencji organu poza granice wyznaczone ustawą. Prawidłowe upoważnienie ma znaczenie dla ważności lub skuteczności podejmowanych czynności, a posługiwanie się dokumentem podrobionym albo utrudnianie czynności wykonywanych na jego podstawie może prowadzić do odpowiedzialności przewidzianej w przepisach karnych.