Umorzenie postępowania

Umorzenie postępowania oznacza jego zakończenie bez wydania rozstrzygnięcia co do istoty sprawy, czyli bez merytorycznego rozstrzygnięcia wszystkich kwestii, które były przedmiotem postępowania. Następuje na podstawie decyzji organu albo postanowienia sądu, gdy dalsze prowadzenie sprawy jest niedopuszczalne, bezprzedmiotowe lub stało się zbędne, a także w innych przypadkach określonych w przepisach.

Umorzenie może dotyczyć całego postępowania albo jego części. Przyczyny zależą od rodzaju sprawy. W postępowaniu cywilnym może do niego dojść między innymi po cofnięciu pozwu, zawarciu ugody albo wtedy, gdy wydanie wyroku nie jest już potrzebne. W postępowaniu karnym umorzenie następuje, gdy brak jest podstaw do dalszego ścigania, na przykład z powodu niepopełnienia czynu, braku znamion przestępstwa, przedawnienia lub istnienia innej przeszkody procesowej. Może nastąpić na etapie postępowania przygotowawczego albo sądowego. W postępowaniu karnym skarbowym stosuje się je również w sytuacjach związanych z równoległym prowadzeniem postępowania o przestępstwo i wykroczenie skarbowe.

Umorzenie nie jest tym samym co zawieszenie postępowania. Zawieszenie oznacza czasowe wstrzymanie sprawy z możliwością jej podjęcia, natomiast umorzenie co do zasady kończy postępowanie. Nie należy go także utożsamiać z uniewinnieniem, ponieważ umorzenie nie rozstrzyga w sposób merytoryczny o winie oskarżonego.

Odrębną instytucją jest warunkowe umorzenie postępowania karnego. Polega ono na odstąpieniu od skazania pod warunkiem przestrzegania określonych wymagań i może prowadzić do podjęcia postępowania w razie ich naruszenia. Umorzenie może mieć także miejsce w postępowaniu administracyjnym, egzekucyjnym, wykonawczym oraz w sprawach dotyczących odpowiedzialności zawodowej. Jego skutki zależą od rodzaju postępowania, a przepisy mogą przewidywać zażalenie, skargę lub inny środek zaskarżenia. W określonych przypadkach mimo umorzenia możliwe jest orzeczenie przepadku, zastosowanie środka zabezpieczającego albo rozstrzygnięcie o zwrocie mienia.