Art. 117 Kodeksu postępowania cywilnego (k.p.c.) reguluje kwestie związane z ustanowieniem adwokata lub radcy prawnego dla stron postępowania cywilnego, które nie są w stanie ponieść kosztów wynagrodzenia pełnomocnika. Przepis ten ma na celu zapewnienie dostępu do profesjonalnej pomocy prawnej osobom, które z różnych przyczyn nie mogą sobie na nią pozwolić, co jest istotnym elementem realizacji prawa do sądu i równości stron w postępowaniu sądowym.

#### Zwolnienie od kosztów sądowych a ustanowienie pełnomocnika

1. **Strona zwolniona od kosztów sądowych**:
   - Strona, która została zwolniona przez sąd od kosztów sądowych w całości lub części, może domagać się ustanowienia adwokata lub radcy prawnego. Jest to istotne, ponieważ zwolnienie od kosztów sądowych nie obejmuje automatycznie kosztów wynagrodzenia pełnomocnika.

2. **Osoba fizyczna niezwolniona od kosztów sądowych**:
   - Osoba fizyczna, która nie została zwolniona od kosztów sądowych, może również domagać się ustanowienia adwokata lub radcy prawnego, jeżeli złoży oświadczenie, że nie jest w stanie ponieść kosztów wynagrodzenia pełnomocnika bez uszczerbku dla utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wymaga to złożenia odpowiedniego oświadczenia majątkowego.

3. **Osoba prawna lub inna jednostka organizacyjna**:
   - Osoba prawna lub inna jednostka organizacyjna, która nie została zwolniona od kosztów sądowych, może domagać się ustanowienia adwokata lub radcy prawnego, jeżeli wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów wynagrodzenia pełnomocnika. W tym przypadku konieczne jest przedstawienie dowodów na brak dostatecznych środków finansowych.

#### Procedura składania wniosku

- Wniosek o ustanowienie adwokata lub radcy prawnego można zgłosić wraz z wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych lub osobno, na piśmie lub ustnie do protokołu, w sądzie, w którym sprawa ma być wytoczona lub już się toczy.
- Osoba fizyczna, która nie ma miejsca zamieszkania w siedzibie sądu, może złożyć wniosek w sądzie rejonowym właściwym ze względu na miejsce zamieszkania, który niezwłocznie przesyła ten wniosek sądowi właściwemu.

#### Kryteria uwzględnienia wniosku

- Sąd uwzględni wniosek, jeżeli uzna, że udział adwokata lub radcy prawnego w sprawie jest potrzebny. Podstawą oddalenia wniosku nie może być fakt skorzystania przez osobę fizyczną z nieodpłatnej pomocy prawnej lub nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego.

#### Specjalne uprawnienia prokuratora

- Prokurator ma prawo złożyć wniosek o ustanowienie pełnomocnika dla osób uprawnionych do dochodzenia roszczeń o rentę w przypadkach określonych w art. 444 § 2 i art. 446 § 2 Kodeksu cywilnego, jeżeli osoby te nie są w stanie samodzielnie dochodzić swoich roszczeń z powodu wieku, stanu zdrowia, stanu majątkowego lub innych szczególnych okoliczności.

#### Postępowanie kasacyjne

- Wniosek o ustanowienie adwokata lub radcy prawnego zgłoszony po raz pierwszy w postępowaniu kasacyjnym lub postępowaniu ze skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia sąd przekazuje do rozpoznania sądowi pierwszej instancji, chyba że uzna wniosek za oczywiście uzasadniony.

### Podsumowanie

Art. 117 k.p.c. jest kluczowym przepisem, który umożliwia stronom postępowania cywilnego dostęp do profesjonalnej pomocy prawnej, nawet jeśli nie są w stanie ponieść jej kosztów. Przepis ten zapewnia równość stron w postępowaniu sądowym i realizację prawa do sądu, co jest fundamentem sprawiedliwości proceduralnej.

Udział adwokata

Udział adwokata w przepisach

Kodeks postępowania cywilnego2 przepisy

Kodeks postępowania karnego (kpk)1 przepis