Termin zawity

Termin zawity to określony przez przepisy prawa okres, w którym można skutecznie dokonać czynności prawnej lub procesowej, złożyć wniosek, odwołanie albo skorzystać z określonego uprawnienia. Po jego upływie uprawnienie co do zasady wygasa albo czynność staje się bezskuteczna. Skutek ten następuje z mocy prawa, bez potrzeby wyznaczania dodatkowego terminu.

Terminy zawite mają charakter prekluzyjny. Oznacza to, że służą zapewnieniu pewności i sprawności postępowania, a ich przekroczenie może definitywnie zamknąć drogę do podjęcia określonego działania. Przykładem jest termin na złożenie wniosku o uzasadnienie wyroku lub wniesienie środka odwoławczego. Pismo złożone po terminie może zostać uznane za niedopuszczalne albo pozostawione bez rozpoznania, zależnie od rodzaju czynności i właściwych przepisów.

Wyróżnia się przede wszystkim:

• terminy materialnoprawne, których upływ powoduje wygaśnięcie prawa lub roszczenia,
• terminy procesowe, dotyczące czynności w postępowaniu, których przekroczenie pozbawia możliwości skutecznego dokonania tej czynności,
• terminy ustawowe i terminy wyznaczane przez sąd lub organ, jeżeli przepisy wiążą z nimi skutek prekluzyjny.

Termin zawity różni się od terminu instrukcyjnego. Termin instrukcyjny ma przede wszystkim dyscyplinować organ lub uczestnika postępowania, a jego przekroczenie nie zawsze pozbawia czynność skuteczności. Nie należy go także utożsamiać z przedawnieniem, które co do zasady ogranicza możliwość dochodzenia roszczenia, ale nie musi powodować jego wygaśnięcia.

W postępowaniach karnych, w sprawach o wykroczenia, w postępowaniu administracyjnym i podatkowym, a także w prawie cywilnym terminy zawite określają między innymi czas na wniesienie środka zaskarżenia, żądanie sporządzenia uzasadnienia, złożenie podania lub dokonanie innej czynności. Możliwość przywrócenia terminu istnieje tylko wtedy, gdy przewidują ją właściwe przepisy, zwykle w razie niezawinionego uchybienia terminowi. Termin materialnoprawny co do zasady nie podlega przywróceniu.