Świadczenia alimentacyjne

Świadczenia alimentacyjne to świadczenia służące zaspokajaniu usprawiedliwionych potrzeb osoby uprawnionej, wynikające z obowiązku alimentacyjnego. Najczęściej mają postać okresowych kwot pieniężnych, ale obowiązek alimentacyjny może być wykonywany także przez osobiste starania o utrzymanie i wychowanie, zwłaszcza w relacji między rodzicami a dziećmi.

Podstawowe znaczenie tego pojęcia określa Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Obowiązek alimentacyjny może powstać przede wszystkim między rodzicami i dziećmi, a także między innymi krewnymi oraz małżonkami w przypadkach przewidzianych prawem. Rodzice są zobowiązani do alimentacji dziecka, które nie jest jeszcze w stanie utrzymać się samodzielnie, chyba że jego własne dochody z majątku wystarczają na pokrycie potrzeb. W określonych sytuacjach obowiązek może dotyczyć również rodzeństwa.

Zakres świadczeń zależy od dwóch podstawowych kryteriów:

• usprawiedliwionych potrzeb osoby uprawnionej, obejmujących między innymi utrzymanie, mieszkanie, leczenie, edukację i rozwój,
• możliwości zarobkowych i majątkowych osoby zobowiązanej, a nie wyłącznie jej faktycznych dochodów.

Wysokość alimentów może zostać ustalona w orzeczeniu sądu albo w ugodzie. Obowiązek może być wykonywany dobrowolnie, a w razie braku zapłaty podlega egzekucji na podstawie przepisów Kodeksu postępowania cywilnego. Roszczenia alimentacyjne mają szczególne znaczenie w egzekucji z wynagrodzenia za pracę i innych świadczeń. Kodeks pracy określa zasady potrącania alimentów z wynagrodzenia, w tym pierwszeństwo takich potrąceń oraz odrębne ograniczenia dotyczące kwoty pozostawianej dłużnikowi. Podobne regulacje mogą dotyczyć uposażeń funkcjonariuszy i żołnierzy.

Świadczenia alimentacyjne należy odróżnić od świadczeń wypłacanych z funduszu alimentacyjnego. Te drugie są formą publicznego wsparcia dla osób spełniających ustawowe warunki i nie zmieniają samego obowiązku alimentacyjnego osoby zobowiązanej. Terminem tym określa się również należności dochodzone w toku spraw o rozwód lub separację oraz egzekwowane na rzecz dziecka lub innej osoby uprawnionej.