Substancja chemiczna

Substancja chemiczna to, w rozumieniu przepisów dotyczących substancji i ich mieszanin, pierwiastek chemiczny lub jego związek występujący w stanie naturalnym albo otrzymany w procesie produkcyjnym. Obejmuje także dodatki potrzebne do zachowania trwałości substancji oraz zanieczyszczenia powstałe w procesie wytwarzania. Nie zalicza się do niej rozpuszczalnika, który można oddzielić bez wpływu na stabilność lub skład substancji.

Pojęcie to należy odróżnić od mieszaniny, czyli układu składającego się z co najmniej dwóch substancji, oraz od wyrobu, którego podstawową funkcją jest określony kształt, powierzchnia lub konstrukcja, a nie właściwości chemiczne. Substancja chemiczna nie musi być substancją niebezpieczną. Niebezpieczny charakter wynika z jej właściwości i klasyfikacji, na przykład toksyczności, palności, działania żrącego albo szkodliwości dla środowiska.

W praktyce prawnej znaczenie ma zarówno rodzaj substancji, jak i sposób jej stosowania. Przepisy mogą wymagać jej prawidłowego oznakowania, sporządzenia i udostępnienia aktualnej karty charakterystyki, oceny zagrożeń oraz zastosowania środków ochrony pracowników. W prawie pracy substancje chemiczne są związane z obowiązkiem rozpoznania ich szkodliwości dla zdrowia, zapewnienia bezpiecznych warunków pracy i stosowania odpowiednich środków profilaktycznych. Szczególne wymagania dotyczą między innymi prac spawalniczych i procesów, w których substancje są uwalniane do powietrza.

Termin występuje także w prawie ochrony środowiska, prawie wodnym i przepisach sanitarnych. Rodzaj substancji zawartych w ściekach może wpływać na obowiązki podmiotu oraz wysokość opłat za usługi wodne, a uwalnianie substancji do środowiska może podlegać odrębnym regulacjom. Przepisy określają również zasady postępowania z substancjami chemicznymi, ich wprowadzania do obrotu i odpowiedzialności za naruszenie decyzji organów sanitarnych. W każdym przypadku decydujące znaczenie mają właściwości substancji, jej ilość, przeznaczenie oraz sposób narażenia ludzi lub środowiska.