Straż pożarna

„Straż pożarna” to określenie służb i jednostek zajmujących się ochroną przeciwpożarową, w szczególności wykrywaniem i gaszeniem pożarów, ratowaniem ludzi i mienia oraz usuwaniem skutków innych zagrożeń. W języku prawnym termin ten może mieć znaczenie ogólne albo odnosić się do konkretnej formacji wskazanej w danym przepisie.

Najważniejszą państwową formacją jest Państwowa Straż Pożarna (PSP), umundurowana i zawodowa służba wykonująca zadania ratownicze, kontrolne, organizacyjne i szkoleniowe. W systemie ochrony przeciwpożarowej działają także inne jednostki, w tym ochotnicze straże pożarne, zakładowe i wojskowe straże pożarne oraz jednostki ochrony przeciwpożarowej tworzone w określonych zakładach lub instytucjach. Nie każda z tych jednostek ma status państwowej formacji, mimo że w mowie potocznej wszystkie bywają określane jako straż pożarna.

Termin występuje w wielu dziedzinach prawa, zwłaszcza w przepisach dotyczących:

• ochrony przeciwpożarowej, ratownictwa i reagowania na miejscowe zagrożenia,
• bezpieczeństwa budowlanego i użytkowania obiektów,
• zapobiegania oraz usuwania skutków poważnych awarii przemysłowych,
• ochrony środowiska i planowania inwestycji,
• służby wojskowej oraz statusu osób pełniących służbę w formacjach mundurowych,
• rejestracji i badań technicznych pojazdów specjalnych.

Znaczenie praktyczne terminu polega na tym, że przepisy mogą przyznawać straży pożarnej uprawnienia do prowadzenia działań ratowniczych, zabezpieczania miejsca zdarzenia, współdziałania z organami nadzoru lub innymi służbami, a także nakładać na inwestorów, właścicieli obiektów i prowadzących zakłady obowiązki informacyjne. W razie zagrożenia lub awarii straż pożarna może uczestniczyć w działaniach ochronnych i ratowniczych, natomiast szczegółowy zakres jej kompetencji zależy od tego, czy przepis dotyczy Państwowej Straży Pożarnej, innej jednostki ochrony przeciwpożarowej, czy też używa określenia w znaczeniu ogólnym.