Straż gminna

Straż gminna to samorządowa, umundurowana formacja powoływana przez gminę do ochrony porządku publicznego na jej terenie. Jej działalność służy przede wszystkim lokalnej społeczności i obejmuje reagowanie na naruszenia porządku w miejscach publicznych, ochronę obiektów i urządzeń komunalnych oraz współpracę z Policją i innymi służbami.

Straż gminna jest tworzona i rozwiązywana przez radę gminy. W gminie, której siedziba znajduje się w mieście, używa się nazwy „straż miejska”. Koszty jej funkcjonowania są pokrywane z budżetu gminy. Organizacyjnie straż podlega organowi wykonawczemu gminy, a jej działalność podlega nadzorowi określonemu w przepisach, w tym nadzorowi wojewody oraz kontroli w zakresie współpracy z Policją.

Do zadań straży należy w szczególności:

• ochrona spokoju i porządku w miejscach publicznych,
• czuwanie nad porządkiem i kontrola ruchu drogowego w zakresie przyznanych uprawnień,
• zabezpieczanie miejsca zdarzenia do czasu przybycia właściwych służb,
• ochrona obiektów komunalnych i urządzeń użyteczności publicznej,
• współdziałanie przy usuwaniu skutków awarii, klęsk żywiołowych i innych zagrożeń,
• podejmowanie działań związanych z ochroną środowiska i przestrzeganiem lokalnych przepisów porządkowych.

Strażnicy wykonują czynności służbowe na podstawie ustawy o strażach gminnych. W granicach ustawowych uprawnień mogą między innymi legitymować osoby, wydawać polecenia związane z wykonywaną czynnością, nakładać grzywny za określone wykroczenia oraz prowadzić czynności wyjaśniające. W postępowaniu w sprawach o wykroczenia straż może występować jako oskarżyciel publiczny w zakresie wskazanym w przepisach. Strażnicy mogą również korzystać ze środków przymusu bezpośredniego, a w ściśle określonych sytuacjach z broni, zgodnie z odrębnymi regulacjami.

W przepisach dotyczących ruchu drogowego straż gminna jest wskazywana jako podmiot wykonujący zadania porządkowe i uprawniony do dostępu do określonych danych, jeżeli jest to niezbędne do realizacji zadań ustawowych. Jej pojazdy mogą, po spełnieniu wymaganych warunków i podczas wykonywania określonych zadań, być pojazdami uprzywilejowanymi.