Statut stowarzyszenia

Statut stowarzyszenia to podstawowy akt określający zasady utworzenia, organizacji i działania stowarzyszenia. Jest uchwalany przez założycieli, którzy równocześnie wybierają komitet założycielski albo władze stowarzyszenia. W przypadku stowarzyszenia rejestrowego statut stanowi podstawę jego funkcjonowania jako osoby prawnej po dokonaniu wpisu do właściwego rejestru.

Statut wiąże członków oraz organy stowarzyszenia i wyznacza granice ich kompetencji. Powinien określać w szczególności:

• nazwę, siedzibę i teren działania stowarzyszenia,
• cele stowarzyszenia oraz sposoby ich realizacji,
• zasady nabywania i utraty członkostwa, a także prawa i obowiązki członków,
• organy stowarzyszenia, sposób ich wyboru, uzupełniania składu i odwoływania oraz zakres ich kompetencji,
• sposób reprezentowania stowarzyszenia i zaciągania przez nie zobowiązań,
• źródła majątku i zasady gospodarowania nim,
• sposób zmiany statutu,
• zasady rozwiązania stowarzyszenia i przeznaczenia jego majątku.

Statut może również regulować inne kwestie związane z działalnością organizacji, o ile pozostają zgodne z przepisami prawa. Określa między innymi, czy członkami mogą być osoby małoletnie oraz czy do stowarzyszenia mogą wstępować cudzoziemcy niezamieszkali w Polsce. W tym zakresie postanowienia statutu mają znaczenie dla ustalenia kręgu osób uprawnionych do członkostwa.

Dokument ten ma znaczenie organizacyjne i majątkowe. Na jego podstawie ocenia się, który organ może podejmować określone decyzje, kto może reprezentować stowarzyszenie oraz w jaki sposób powinny być podejmowane uchwały. Statut jest także punktem odniesienia przy rozpatrywaniu praw i obowiązków członków oraz przy ocenie, czy działania organów odpowiadają celom organizacji.

W prawie stowarzyszeń statut pełni funkcję podobną do aktu ustrojowego organizacji. Nie należy go utożsamiać z regulaminem stowarzyszenia zwykłego, które działa na podstawie odrębnego dokumentu o takim charakterze. Termin „statut” występuje również w przepisach dotyczących innych osób prawnych i organizacji, jednak jego treść oraz skutki zależą od rodzaju danego podmiotu.