Stan wyjątkowy

Stan wyjątkowy to konstytucyjnie określony stan nadzwyczajny, wprowadzany w razie szczególnego zagrożenia ustroju państwa, bezpieczeństwa obywateli lub porządku publicznego, którego nie można usunąć przy użyciu zwykłych środków. Może obejmować całe terytorium państwa albo jego część.

Stan wyjątkowy wprowadza Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej na wniosek Rady Ministrów, w drodze rozporządzenia. Rozporządzenie podlega przedstawieniu Sejmowi, który może je uchylić. Stan wyjątkowy może obowiązywać przez czas oznaczony, nie dłuższy niż 90 dni. Jego przedłużenie jest możliwe tylko raz, za zgodą Sejmu, na okres nie dłuższy niż 60 dni.

W czasie stanu wyjątkowego organy władzy publicznej działają na zasadach określonych w Konstytucji oraz ustawie o stanie wyjątkowym. Przepisy mogą przewidywać ograniczenia korzystania z niektórych praw i wolności, między innymi dotyczących przemieszczania się, zgromadzeń, działalności gospodarczej, komunikowania się lub dostępu do informacji. Ograniczenia powinny pozostawać w związku z przyczyną wprowadzenia stanu wyjątkowego i mieć zakres określony w przepisach.

Szczególne znaczenie ma zakaz przeprowadzania w czasie stanu nadzwyczajnego oraz w określonym okresie po jego zakończeniu wyborów i referendum ogólnokrajowego. Nie można także skracać kadencji organów przedstawicielskich ani zmieniać przepisów dotyczących wyborów i stanów nadzwyczajnych.

Ustawa o stanie wyjątkowym określa także sposób działania organów administracji, zasady kontroli nad wprowadzonymi ograniczeniami oraz obowiązek zawiadomienia właściwych organizacji międzynarodowych o wprowadzeniu i zniesieniu tego stanu. W innych ustawach stan wyjątkowy może być przesłanką zastosowania szczególnych rozwiązań, na przykład militaryzacji wybranych jednostek, odstąpienia od niektórych reguł finansów publicznych albo czasowego niestosowania określonych przepisów dotyczących funkcjonowania państwa. Stan wyjątkowy jest znoszony, gdy ustaną przyczyny, które uzasadniały jego wprowadzenie.