Środki własne

Środki własne to określenie pieniędzy, wartości majątkowych albo kapitału pozostających w dyspozycji danego podmiotu i pochodzących z jego własnych źródeł, a nie z finansowania zewnętrznego. Termin ten nie ma jednak jednej, uniwersalnej definicji. Jego znaczenie zależy od przepisu, rodzaju podmiotu oraz celu, któremu środki mają służyć.

W praktyce za środki własne mogą być uznawane w szczególności:

• środki pieniężne zgromadzone przez osobę fizyczną, przedsiębiorcę lub jednostkę organizacyjną,
• przychody, dochody i składniki majątku pozostające w dyspozycji podmiotu,
• kapitały i fundusze własne wykazywane w rachunkowości,
• środki przeznaczone na określone zadanie, jeżeli przepisy przewidują jego finansowanie przez podmiot realizujący to zadanie.

Pojęcie to występuje w wielu dziedzinach prawa. W przepisach dotyczących gospodarki nieruchomościami może mieć znaczenie przy ustalaniu, czy nabycie nieruchomości, budynku lub prawa do nieruchomości zostało sfinansowane z zasobów własnych oraz przy ocenie dokumentów potwierdzających źródło finansowania. W prawie publicznym wskazuje, że określone wydatki ponosi jednostka lub instytucja z własnego budżetu albo własnych przychodów, bez finansowania z budżetu państwa. Dotyczy to między innymi niektórych zadań jednostek przewidzianych do militaryzacji, instytucji gospodarki budżetowej oraz zadań związanych z infrastrukturą graniczną.

W regulacjach finansowych, w tym dotyczących towarowych domów maklerskich, środki własne mają bardziej techniczne znaczenie. Obejmują składniki kapitału uwzględniane przy ocenie stabilności finansowej podmiotu i służą do ustalania, czy spełnia on minimalne wymogi kapitałowe oraz czy jest zdolny pokrywać określone straty. W prawie spółek określenie to może odnosić się do kapitału pozostającego w dyspozycji spółki, odróżnianego od finansowania dłużnego lub wkładów pochodzących z zewnętrznych źródeł.

Znaczenie praktyczne terminu polega przede wszystkim na ustaleniu, kto ponosi koszt danego działania, czy podmiot spełnia wymóg finansowy oraz czy przedstawione środki mogą zostać uznane za własne. Wymaga to niekiedy analizy pochodzenia pieniędzy, tytułu prawnego do majątku, sposobu jego ujęcia w dokumentacji oraz szczegółowych wymogów określonych w danej regulacji. Odrębne znaczenie ma potoczne użycie tego zwrotu, na przykład przy ocenie, czy osoba korzystająca z pomocy pozostaje bez środków do życia.