Środki kary

„Środki kary” to określenie używane niekiedy w znaczeniu środków karnych, czyli przewidzianych w prawie karnym dodatkowych konsekwencji popełnienia przestępstwa. W ścisłej terminologii Kodeksu karnego właściwa jest nazwa „środki karne”. Nie są one karą zasadniczą, taką jak grzywna, ograniczenie wolności albo pozbawienie wolności, choć mogą zostać orzeczone obok kary i wpływać na sytuację prawną skazanego.

Środki karne służą przede wszystkim ochronie społeczeństwa, zapobieganiu ponownemu popełnieniu czynu, oddziaływaniu wychowawczemu oraz pozbawieniu sprawcy możliwości korzystania z określonych uprawnień. Ich zastosowanie musi wynikać z przepisów i pozostawać w związku z charakterem czynu oraz osobą sprawcy.

Do środków karnych należą w szczególności:

• pozbawienie praw publicznych,
• zakazy zajmowania określonych stanowisk, wykonywania zawodu lub prowadzenia określonej działalności,
• zakaz prowadzenia pojazdów,
• zakaz kontaktowania się z określonymi osobami lub zbliżania się do nich,
• nakaz opuszczenia wspólnie zajmowanego lokalu,
• świadczenie pieniężne,
• podanie wyroku do publicznej wiadomości,
• degradacja oraz wydalenie z zawodowej służby wojskowej, jeżeli ustawa przewiduje taki środek wobec żołnierza.

Środek karny może być orzeczony na określony czas albo, zależnie od jego rodzaju i podstawy prawnej, mieć charakter bezterminowy. W wyroku skazującym sąd wskazuje zastosowany środek obok opisu czynu, jego kwalifikacji prawnej i wymierzonej kary. Środki karne należy odróżniać od środków kompensacyjnych, które służą przede wszystkim naprawieniu szkody lub zadośćuczynieniu pokrzywdzonemu, oraz od środków probacyjnych i wykonawczych, związanych z wykonywaniem orzeczenia. Rozpatrywane osobno wyrażenie „środki kary” może mieć więc znaczenie opisowe, lecz nie stanowi podstawowej nazwy ustawowej tej kategorii.