Środek zaskarżenia

Środek zaskarżenia to przewidziana przez przepisy czynność procesowa, za pomocą której uprawniony uczestnik postępowania kwestionuje orzeczenie, zarządzenie albo inną czynność organu procesowego i żąda jej kontroli, zmiany lub uchylenia. Służy realizacji prawa do rozpoznania sprawy przez organ wyższej instancji albo do usunięcia określonych uchybień w postępowaniu.

Środek zaskarżenia nie jest jednym, jednolicie uregulowanym pismem. Jego rodzaj, dopuszczalność i skutki zależą od rodzaju postępowania oraz od zaskarżanego rozstrzygnięcia. W postępowaniu cywilnym należą do nich w szczególności apelacja, zażalenie, sprzeciw i zarzuty od nakazu zapłaty. W postępowaniu karnym oraz w sprawach o wykroczenia występują między innymi apelacja i zażalenie, a w określonych przypadkach także sprzeciw. Do środków o szczególnym charakterze zalicza się również skargę kasacyjną lub skargę o wznowienie postępowania, jeżeli przepisy przewidują ich zastosowanie.

Środki zaskarżenia dzieli się także na zwyczajne, wnoszone przed uzyskaniem przez rozstrzygnięcie prawomocności, oraz nadzwyczajne, kierowane przeciwko rozstrzygnięciom prawomocnym i dopuszczalne tylko w ustawowo określonych sytuacjach. Niektóre z nich powodują przekazanie sprawy do rozpoznania innemu organowi, inne rozpoznaje organ, który wydał zaskarżone rozstrzygnięcie. Wniesienie środka może wstrzymać wykonanie orzeczenia albo inne jego skutki, lecz następuje to tylko wtedy, gdy wynika z przepisów lub z decyzji właściwego organu.

Skuteczne wniesienie środka zaskarżenia wymaga zachowania terminu, właściwej formy, opłacenia pisma, jeżeli jest wymagane, oraz spełnienia szczególnych wymogów, takich jak wskazanie zakresu zaskarżenia i zarzutów. Pismo wniesione po terminie, niedopuszczalne, nieopłacone lub dotknięte nieusuniętymi brakami może zostać odrzucone. Informacja o przysługującym środku, terminie i sposobie jego wniesienia jest przekazywana uczestnikom wraz z orzeczeniem lub jego uzasadnieniem. Termin występuje w wielu dziedzinach prawa procesowego, w tym w postępowaniu cywilnym, karnym, w sprawach o wykroczenia, w postępowaniach upadłościowych, dyscyplinarnych i administracyjnych.