Środek zabezpieczający

Środek zabezpieczający to przewidziany w prawie karnym instrument reakcji na czyn zabroniony, którego głównym celem jest zapobieganie ponownemu popełnieniu takiego czynu. Nie jest karą i nie służy przede wszystkim odpłacie za popełnione zachowanie. Jego zastosowanie wiąże się z oceną, że sprawca stwarza określone zagrożenie, w szczególności z powodu zaburzeń psychicznych, uzależnienia lub innych okoliczności wskazanych w ustawie.

Środek zabezpieczający może zostać orzeczony przez sąd, także w sytuacji, gdy sprawca nie ponosi odpowiedzialności karnej z powodu niepoczytalności. W takim przypadku postępowanie może zostać umorzone, a jednocześnie sąd może zastosować środek mający chronić społeczeństwo i ograniczyć ryzyko dalszych czynów zabronionych. Nie oznacza to uznania środka za karę ani przypisania sprawcy winy w takim zakresie jak przy skazaniu.

Do środków zabezpieczających w prawie karnym należą w szczególności:

• terapia lub terapia uzależnień,
• pobyt w zakładzie psychiatrycznym,
• elektroniczna kontrola miejsca pobytu,
• inne formy oddziaływania przewidziane w przepisach.

Dobór środka powinien odpowiadać rodzajowi i nasileniu zagrożenia oraz pozostawać proporcjonalny do społecznej szkodliwości czynu. Sąd może zastosować więcej niż jeden środek, a także później go zmienić, uchylić albo zastąpić innym, jeżeli zmienią się okoliczności uzasadniające jego stosowanie. Pobyt w zakładzie psychiatrycznym jest dopuszczalny wyłącznie na zasadach określonych w ustawie.

Termin występuje również w Kodeksie karnym skarbowym. W określonych przypadkach przepadek przedmiotów może zostać orzeczony jako środek zabezpieczający, między innymi wtedy, gdy sprawca był niepoczytalny. Środki zabezpieczające podlegają zasadom wykonywania określonym w przepisach, a ich zastosowanie może być przedmiotem zaskarżenia. W postępowaniu karnym wydanie rozstrzygnięcia o zastosowaniu środka zabezpieczającego może nastąpić także po umorzeniu postępowania z powodu niepoczytalności sprawcy.