Specjalista

Specjalista to osoba posiadająca wiedzę, umiejętności lub kwalifikacje potrzebne do wykonywania określonych czynności fachowych albo realizacji zadań w wyspecjalizowanej dziedzinie. W polskim prawie termin ten nie ma jednego, uniwersalnego znaczenia. Jego zakres zależy od aktu prawnego i rodzaju działalności, w której występuje.

W postępowaniu karnym specjalista jest osobą wykonującą czynności techniczne lub wymagające wiadomości fachowych na potrzeby organu prowadzącego postępowanie. Może uczestniczyć w czynnościach procesowych, a jego rola różni się od roli biegłego, który sporządza opinię dotyczącą wiadomości specjalnych. Specjalista może podlegać wezwaniu i obowiązkowi udziału w czynności. Nieusprawiedliwione niestawiennictwo, opuszczenie miejsca czynności bez zezwolenia albo odmowa wykonania obowiązku mogą skutkować zastosowaniem kary porządkowej, a w określonych sytuacjach także przymusowym doprowadzeniem.

Specjalista niebędący funkcjonariuszem organów procesowych może otrzymać wynagrodzenie oraz zwrot uzasadnionych wydatków. Ich wysokość uwzględnia w szczególności kwalifikacje, czas pracy i poniesione koszty. Przepisy przewidują także możliwość zwrotu utraconego zarobku. W razie nierzetelnego wykonania czynności wynagrodzenie może zostać odpowiednio obniżone albo nieprzyznane. W postępowaniu w sprawach o wykroczenia stosuje się odpowiednio regulacje dotyczące specjalistów zawarte w Kodeksie postępowania karnego.

Określenie to występuje również poza postępowaniem karnym. W opiniodawczych zespołach sądowych specjalista może być pracownikiem wykonującym zadania związane z przygotowywaniem opinii i działalnością zespołu, a jego stosunek pracy podlega przepisom szczególnym oraz, w sprawach nieuregulowanych, Kodeksowi pracy. W oświacie specjalistami są osoby zatrudniane do wykonywania wyspecjalizowanych zadań, w tym związanych z pomocą psychologiczno-pedagogiczną, rewalidacją lub opieką. Termin odnosi się także do osób uczestniczących w czynnościach kontrolnych, pracach komisji oraz innych zadaniach wymagających wiedzy fachowej. W każdym z tych zastosowań status specjalisty, jego kwalifikacje, obowiązki i uprawnienia wynikają z przepisów regulujących daną dziedzinę.