Sąd administracyjny

Sąd administracyjny to niezależny sąd, który sprawuje kontrolę nad działalnością administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Rozpoznaje spory między jednostką lub innym uprawnionym podmiotem a organem administracji, a także sprawy dotyczące aktów i czynności podejmowanych w sferze publicznej. Nie zastępuje organu administracji w wykonywaniu jego zadań, lecz ocenia, czy organ działał na podstawie i w granicach prawa.

W polskim systemie sądownictwa administracyjnego działają:

• wojewódzkie sądy administracyjne, które co do zasady rozpoznają sprawy w pierwszej instancji,
• Naczelny Sąd Administracyjny, który rozpoznaje między innymi skargi kasacyjne od orzeczeń wojewódzkich sądów administracyjnych oraz niektóre sprawy bezpośrednio wskazane w przepisach.

Postępowanie przed sądem administracyjnym jest najczęściej wszczynane na skutek skargi. Może ona dotyczyć w szczególności decyzji administracyjnej, postanowienia, bezczynności organu lub przewlekłego prowadzenia postępowania, a w określonych przypadkach także aktu prawa miejscowego albo innego aktu organu administracji. Uprawnienie do wniesienia skargi oraz wymagania formalne wynikają z przepisów regulujących dany rodzaj sprawy i postępowanie sądowoadministracyjne.

Sąd bada legalność działania organu, w tym prawidłowość zastosowania przepisów, ustalenia istotnych okoliczności oraz przeprowadzenia postępowania. Jeżeli stwierdzi naruszenie prawa, może między innymi uchylić decyzję lub postanowienie, stwierdzić ich nieważność, zobowiązać organ do wydania rozstrzygnięcia albo określić, że bezczynność lub przewlekłość miały miejsce. Skarga do sądu administracyjnego nie zawsze wstrzymuje wykonanie zaskarżonego aktu, jednak sąd może zastosować odpowiednią ochronę tymczasową na zasadach określonych w przepisach.

Pojęcie sądu administracyjnego występuje między innymi w prawie administracyjnym, podatkowym, wodnym, budowlanym, nieruchomościowym i zawodowym. Przepisy tych dziedzin wskazują, kiedy od rozstrzygnięcia organu przysługuje skarga, jaki jest jej skutek oraz czy przed jej wniesieniem trzeba wykorzystać środek zaskarżenia, na przykład wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy.