Sąd powszechny

Sąd powszechny to sąd należący do podstawowego, ogólnego systemu sądownictwa państwowego, właściwy do rozpoznawania większości spraw cywilnych i karnych. Jego właściwość nie ogranicza się do jednej dziedziny, lecz wynika z rodzaju sprawy, jej charakteru oraz przepisów określających właściwość sądu.

Sądy powszechne tworzą trzy szczeble organizacyjne: sądy rejonowe, sądy okręgowe i sądy apelacyjne. Sąd rejonowy najczęściej rozpoznaje sprawę w pierwszej instancji, natomiast w sprawach wskazanych w przepisach funkcję sądu pierwszej instancji pełni sąd okręgowy. Sądy apelacyjne rozpoznają przede wszystkim środki odwoławcze od orzeczeń sądów okręgowych. W określonych sytuacjach sąd wyższego rzędu może także przejąć sprawę lub rozstrzygać kwestie związane z właściwością sądu.

Sądy powszechne rozpoznają w szczególności:

• sprawy cywilne, w tym spory dotyczące umów, własności, odszkodowań, nieruchomości i zapłaty,
• sprawy rodzinne, opiekuńcze, pracownicze i gospodarcze,
• sprawy karne oraz sprawy o wykroczenia i przestępstwa skarbowe, jeżeli nie należą do właściwości sądów wojskowych,
• środki odwoławcze i sprzeciwy od niektórych rozstrzygnięć wydanych w postępowaniach administracyjnych lub przez inne organy, jeżeli przepisy przewidują przekazanie sprawy do sądu powszechnego.

Sąd powszechny może orzekać zarówno w sprawach, w których występują osoby prywatne lub przedsiębiorcy, jak i w sporach z udziałem jednostek samorządu terytorialnego albo organów publicznych. Przykładem są spory o odszkodowanie za ograniczenie korzystania z nieruchomości, zwrot dotacji lub ustalenie opłat związanych z użytkowaniem wieczystym.

Sądy powszechne odróżnia się od sądów administracyjnych, które kontrolują działalność administracji publicznej, oraz od sądów wojskowych, właściwych w sprawach określonych w przepisach dotyczących wojska. Nie należy ich także utożsamiać z Sądem Najwyższym, który pełni odrębną funkcję w systemie sądownictwa. W praktyce wskazanie sądu powszechnego oznacza konieczność ustalenia właściwego szczebla sądu oraz właściwości miejscowej, czyli sądu odpowiedniego dla danej sprawy i obszaru.