Rozgraniczenie nieruchomości to uregulowane w Prawie geodezyjnym i kartograficznym postępowanie, którego celem jest ustalenie przebiegu granicy między sąsiadującymi nieruchomościami. Polega na określeniu położenia punktów granicznych, ich utrwaleniu w terenie oraz sporządzeniu dokumentacji geodezyjnej. Rozgraniczenie może być potrzebne wtedy, gdy granica jest sporna, niepewna albo nie odpowiada oznaczeniom wynikającym z istniejących dokumentów.

Postępowanie ma charakter administracyjny i może zostać wszczęte na wniosek zainteresowanego właściciela lub innego podmiotu uprawnionego, a w określonych sytuacjach także z urzędu. Czynności techniczne wykonuje geodeta upoważniony przez właściwy organ. Analizuje on między innymi dokumenty dotyczące nieruchomości, istniejące znaki i ślady graniczne, mapy oraz inne dowody. Jeżeli strony zgodnie określą przebieg granicy, może on zostać przyjęty w toku postępowania. W razie braku porozumienia granica jest ustalana na podstawie dostępnych dowodów i odpowiednich kryteriów prawnych.

**Skutki rozgraniczenia** obejmują:

- ustalenie przebiegu granicy w sposób wiążący dla stron,
- określenie i utrwalenie punktów granicznych w terenie,
- sporządzenie dokumentów stanowiących podstawę dalszych czynności geodezyjnych i ewidencyjnych,
- wydanie decyzji administracyjnej albo zakończenie sprawy w inny sposób przewidziany w przepisach.

Od rozstrzygnięcia administracyjnego zainteresowana strona może doprowadzić do przekazania sprawy do rozpoznania przez sąd, zgodnie z zasadami postępowania rozgraniczeniowego. Rozgraniczenie nie jest tym samym co samo naniesienie granicy na mapę ani zwykła aktualizacja danych ewidencji gruntów i budynków. Ustala ono przebieg granicy nieruchomości, podczas gdy ewidencja przede wszystkim rejestruje dane o gruntach i ich oznaczeniu.

Instytucja ma znaczenie w prawie administracyjnym, geodezji oraz w stosunkach cywilnoprawnych między właścicielami nieruchomości. Przy scalaniu gruntów rozstrzygnięcie dotyczące granic może być elementem postępowania scaleniowego, a decyzja o scaleniu może zastępować decyzję o rozgraniczeniu, z wyjątkiem przypadków zakończenia postępowania bez takiego rozstrzygnięcia.

Art. 23 Prawa geodezyjnego i kartograficznego (dalej: „PGiK”) reguluje obowiązki różnych podmiotów w zakresie przekazywania dokumentów dotyczących nieruchomości do właściwego starosty. Przepis ten ma na celu zapewnienie aktualności i kompletności ewidencji gruntów i budynków oraz rejestru cen nieruchomości. Poniżej przedstawiam szczegółowy komentarz do poszczególnych ustępów tego artykułu.

**1. Obowiązki sądów:**

Sądy są zobowiązane do przekazywania właściwemu staroście odpisów prawomocnych orzeczeń sądu w sprawach dotyczących własności nieruchomości lub jej części. Dotyczy to w szczególności orzeczeń dotyczących:
- wydania nieruchomości lub jej części,
- rozgraniczenia nieruchomości.

Ponadto, sądy muszą przekazywać zawiadomienia o nowych wpisach w działach I i II księgi wieczystej. W przypadkach dotyczących europejskiego poświadczenia spadkowego, sądy przekazują odpisy orzeczeń sądu.

**2. Obowiązki notariuszy:**

Notariusze mają obowiązek przekazywania właściwemu staroście odpisów aktów notarialnych, które zawierają:
- przeniesienie, zmianę, zrzeczenie się albo ustanowienie praw do nieruchomości, które podlegają ujawnieniu w ewidencji gruntów i budynków,
- czynności przenoszące własność nieruchomości lub prawo użytkowania wieczystego nieruchomości gruntowej.

Dodatkowo, notariusze muszą przekazywać odpisy aktów poświadczenia dziedziczenia oraz odpisy europejskich poświadczeń spadkowych.

**3. Obowiązki organów administracji publicznej:**

Organy administracji publicznej są zobowiązane do przekazywania właściwemu staroście odpisów ostatecznych decyzji administracyjnych wraz z załącznikami oraz innymi dokumentami stanowiącymi integralną ich część w sprawach dotyczących:
- nabycia, zmiany lub utraty prawa własności do nieruchomości,
- nabycia, zmiany lub utraty prawa użytkowania wieczystego, trwałego zarządu lub innej formy władania nieruchomością (w odniesieniu do nieruchomości Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego),
- podziału nieruchomości,
- scalenia i podziału nieruchomości,
- scalenia gruntów,
- wymiany gruntów,
- rozgraniczenia nieruchomości,
- zatwierdzenia gleboznawczej klasyfikacji gruntu,
- ustalenia linii brzegu,
- pozwolenia na użytkowanie budynku, drogi lub linii kolejowej,
- rozbiórki budynku,
- zmiany sposobu użytkowania gruntu.

Organy te muszą również przekazywać odpisy zgłoszeń dotyczących zmiany sposobu użytkowania budynku lub jego części, o których mowa w art. 71 ust. 2 Prawa budowlanego, do których właściwy organ nie wniósł sprzeciwu, oraz zawiadomienia o zmianach danych zawartych w zbiorze danych osobowych Powszechnego Elektronicznego Systemu Ewidencji Ludności (PESEL) dotyczących osób fizycznych ujawnianych w ewidencji gruntów i budynków jako właściciele lub władający nieruchomościami.

**4. Termin przekazywania dokumentów:**

Dokumenty, o których mowa w ust. 1-4, muszą być przekazywane w terminie 14 dni od dnia, w którym te dokumenty wywołują skutki prawne.

**5. Wyłączenia:**

Przepisów ust. 3-5 nie stosuje się do organów prowadzących ewidencję gruntów i budynków.

**6. Obowiązki starosty:**

Starosta jest zobowiązany do niezwłocznego, nie później jednak niż w terminie 30 dni od dnia otrzymania dokumentów, wpisania danych z tych dokumentów do ewidencji gruntów i budynków oraz do rejestru cen nieruchomości w zakresie wynikającym z tej ewidencji lub rejestru.

**Podsumowanie:**

Art. 23 PGiK nakłada na sądy, notariuszy i organy administracji publicznej obowiązek przekazywania właściwemu staroście określonych dokumentów dotyczących nieruchomości. Przepis ten ma na celu zapewnienie aktualności i kompletności ewidencji gruntów i budynków oraz rejestru cen nieruchomości. Terminowość i dokładność w przekazywaniu tych dokumentów jest kluczowa dla prawidłowego funkcjonowania systemu ewidencji nieruchomości.

Prawo geodezyjne i kartograficzne

Art. 35 ustawy Prawo geodezyjne i kartograficzne reguluje kwestie związane z ustaleniem przebiegu granic nieruchomości na obszarach objętych postępowaniem scaleniowym. Przepis ten ma na celu zapewnienie spójności i efektywności w rozstrzyganiu sporów granicznych w kontekście scalania gruntów, co jest procesem mającym na celu poprawę struktury agrarnej i efektywności gospodarowania gruntami.

### Komentarz do Art. 35

1. **Rozstrzyganie sporów granicznych przez organ scaleniowy**:
   - **Ust. 1**: Na obszarach objętych postępowaniem scaleniowym, organ prowadzący to postępowanie jest odpowiedzialny za rozstrzyganie sporów związanych z ustaleniem przebiegu granic nieruchomości. Organ ten stosuje odpowiednio przepisy dotyczące rozgraniczania nieruchomości. Oznacza to, że w ramach postępowania scaleniowego, kwestie graniczne są rozstrzygane przez ten sam organ, co ma na celu uniknięcie dublowania procedur i przyspieszenie procesu.

2. **Przeniesienie spraw o rozgraniczenie do postępowania scaleniowego**:
   - **Ust. 2**: Sprawy o rozgraniczenie nieruchomości, które są w toku przed organami administracji państwowej w momencie wszczęcia postępowania scaleniowego, są automatycznie włączane do tego postępowania. Jest to logiczne rozwiązanie, które zapobiega prowadzeniu równoległych postępowań dotyczących tych samych nieruchomości, co mogłoby prowadzić do sprzecznych decyzji i wydłużenia całego procesu.

3. **Decyzja o scaleniu jako decyzja o rozgraniczeniu**:
   - **Ust. 3**: Decyzja o scaleniu gruntów, wydana w trybie określonym w ust. 1, zastępuje decyzję o rozgraniczeniu nieruchomości. Oznacza to, że po zakończeniu postępowania scaleniowego, nie jest konieczne wydawanie odrębnej decyzji o rozgraniczeniu nieruchomości. Decyzja scaleniowa zawiera w sobie rozstrzygnięcia dotyczące granic nieruchomości, co upraszcza procedurę i eliminuje konieczność dodatkowych formalności.

4. **Postępowanie po umorzeniu scaleniowego**:
   - **Ust. 4**: W przypadku umorzenia postępowania scaleniowego, sprawy dotyczące rozgraniczenia nieruchomości są kontynuowane zgodnie z przepisami o rozgraniczaniu nieruchomości. Oznacza to, że jeśli z jakiegoś powodu postępowanie scaleniowe zostanie przerwane, sprawy graniczne wracają do standardowej procedury rozgraniczeniowej, co zapewnia ciągłość i pewność prawną.

### Wnioski

Art. 35 ustawy Prawo geodezyjne i kartograficzne jest przepisem, który ma na celu integrację procedur scaleniowych i rozgraniczeniowych, co ma prowadzić do bardziej efektywnego i spójnego rozstrzygania sporów granicznych. Przepis ten jest istotny z punktu widzenia praktyki geodezyjnej i administracyjnej, ponieważ upraszcza i przyspiesza procesy związane z ustalaniem granic nieruchomości w kontekście scalania gruntów.

Rozgraniczenie nieruchomości zwykle zaczyna się w trybie administracyjnym, ale nie zawsze. Jeżeli przed sądem toczy się sprawa o własność albo o wydanie nieruchomości i ustalenie przebiegu granic jest potrzebne do jej rozstrzygnięcia, sąd przeprowadza rozgraniczenie sam, z pominięciem etapu administracyjnego.

### Najważniejsze punkty

- Kompetencja sądu jest związana z toczącą się sprawą o własność albo o wydanie nieruchomości lub jej części.
- Przesłanką jest potrzeba: przebieg granic musi być niezbędny do rozstrzygnięcia rozpatrywanej sprawy, a nie tylko sporny między stronami.
- Strona nie musi wcześniej występować o rozgraniczenie w odrębnym trybie.
- Rozstrzygnięcie o rozgraniczeniu sąd zamieszcza w tym samym orzeczeniu, które kończy sprawę główną.
- Rozgraniczenie jest tu elementem sprawy głównej, a nie odrębnym postępowaniem prowadzonym obok niej.

### W praktyce

Rozwiązanie zapobiega sytuacji, w której sprawa cywilna musiałaby czekać na wynik odrębnego postępowania o granice, a potem i tak podlegałaby ponownej ocenie. Ciężar dowodowy co do przebiegu granic spoczywa na stronach, bo materiał geodezyjny i dokumenty gromadzi się w toku sprawy głównej.

Przepis wskazuje, że wcześniejsze zarządzenie dotyczące rozgraniczania nieruchomości przestaje obowiązywać. Oznacza to, że nie można już traktować go jako obowiązującej podstawy regulowania spraw objętych jego treścią. Przepis ma charakter porządkujący: usuwa z systemu prawnego wskazany, wcześniejszy akt i potwierdza utratę jego mocy.

Rozgraniczenie nieruchomości

Rozgraniczenie nieruchomości - definicja

Rozgraniczenie nieruchomości w przepisach

Prawo geodezyjne i kartograficzne6 przepisów

w sprawie rozgraniczania nieruchomości1 przepis