Roszczenia w księdze wieczystej

Roszczenia w księdze wieczystej to ujawniane w jej treści uprawnienia o charakterze osobistym lub roszczenia dotyczące nieruchomości, które mogą mieć znaczenie dla jej stanu prawnego. Nie są one co do zasady prawami rzeczowymi i sam wpis roszczenia nie przenosi własności ani nie ustanawia ograniczonego prawa rzeczowego. Informuje jednak osoby zainteresowane o istniejącym uprawnieniu oraz może wpływać na skuteczność późniejszych czynności dotyczących nieruchomości.

Podstawą ujawnienia może być przepis prawa albo czynność prawna, jeżeli przepisy dopuszczają wpis danego prawa lub roszczenia. W księdze wieczystej mogą być ujawniane w szczególności:

• prawa najmu i dzierżawy,
• prawa odkupu i pierwokupu,
• prawo dożywocia,
• roszczenia o przeniesienie własności albo użytkowania wieczystego,
• roszczenia związane z ustanowieniem odrębnej własności lokalu lub przeniesieniem własności lokalu, domu jednorodzinnego albo udziału w nieruchomości,
• roszczenia dotyczące ustanowienia ograniczonego prawa rzeczowego,
• prawa i roszczenia związane z zarządem nieruchomością, współwłasnością, wierzytelnością banku hipotecznego oraz umową timeshare.

Wpisy roszczeń i praw osobistych zamieszcza się zasadniczo w dziale trzecim księgi wieczystej, który obejmuje ograniczenia w rozporządzaniu nieruchomością oraz inne prawa i roszczenia, poza hipotekami. Księga wieczysta przedstawia w ten sposób nie tylko aktualną własność i obciążenia rzeczowe, lecz także sytuacje, które mogą prowadzić do zmiany stanu prawnego nieruchomości.

Ujawnienie roszczenia ma znaczenie dla jawności ksiąg wieczystych i bezpieczeństwa obrotu. Pozwala ustalić, że określona osoba może domagać się dokonania czynności dotyczącej nieruchomości, a późniejsze rozporządzenia powinny uwzględniać istnienie tego wpisu. Roszczenie może zostać wykreślone, jeżeli w określonym terminie nie złożono wniosku o jego realizację. W razie wszczęcia postępowania termin ten może ulec przedłużeniu, a jego bieg wiąże się z zakończeniem postępowania. Szczególne zasady dotyczą niektórych roszczeń nabywcy, dla których termin liczy się od chwili wymagalności. Wykreślenie wpisu nie zawsze oznacza samo przez się wygaśnięcie roszczenia, lecz usuwa jego ujawnienie w księdze.