Przyczyna

Przyczyna w prawie oznacza zdarzenie, okoliczność albo stan rzeczy, z którym przepisy łączą określone działanie, decyzję lub skutek prawny. Termin ten może wskazywać zarówno na źródło powstania określonego zdarzenia, jak i na przesłankę uzasadniającą podjęcie czynności przez sąd, organ administracji, prokuratora albo inny uprawniony podmiot.

W praktyce wyróżnia się przede wszystkim:

• przyczynę faktyczną, czyli konkretne zdarzenie lub okoliczność istniejącą w rzeczywistości, na przykład chorobę, śmierć uczestnika postępowania, bezskuteczność egzekucji albo opóźnienie w wykonaniu czynności;
• przyczynę prawną, czyli przepis lub wynikającą z niego przesłankę, która pozwala albo nakazuje zastosować określone rozwiązanie;
• przyczynę uzasadniającą, która musi mieć dostateczne znaczenie, aby uzasadnić decyzję, wniosek, przedłużenie terminu, umorzenie postępowania lub zastosowanie określonego środka;
• przyczynę obiektywną, niezależną od woli zainteresowanej osoby, oraz przyczynę związaną z jej zachowaniem lub stanem psychicznym.

Przyczyna może być wymagana do wszczęcia, prowadzenia albo zakończenia postępowania. W postępowaniu administracyjnym i sądowoadministracyjnym wpływa na dopuszczalność lub zasadność zaskarżenia rozstrzygnięcia. W postępowaniu karnym może uzasadniać kontrolę rozmów, zniszczenie materiałów nieistotnych dla sprawy, przedłużenie terminu przeprowadzenia dowodu albo zastosowanie środków zabezpieczających wobec osoby niepoczytalnej. W postępowaniu cywilnym stan psychiczny osoby może stanowić przyczynę uchylenia lub zmiany ubezwłasnowolnienia. W postępowaniu wykonawczym przyczyny takie jak przedawnienie, śmierć skazanego, choroba lub niemożność wykonania kary mogą prowadzić do umorzenia albo zawieszenia postępowania.

Znaczenie przyczyny polega na tym, że jej istnienie, charakter i związek ze skutkiem prawnym często muszą zostać ustalone i uzasadnione. Od tego może zależeć ważność czynności, termin jej dokonania, obowiązek sporządzenia zawiadomienia, rozwiązanie spółki albo treść raportu przekazywanego przez emitenta papierów wartościowych. Czasem przepisy wymagają wskazania przyczyny wprost, a czasem ocena jej istnienia należy do właściwego organu.