Przestępstwo umyślne

Przestępstwo umyślne to czyn zabroniony, popełniony w warunkach umyślności, czyli z zamiarem bezpośrednim albo ewentualnym. O umyślności decyduje nastawienie sprawcy do czynu i jego skutków, a nie sama ocena, że czyn był naganny lub że sprawca powinien był przewidywać jego konsekwencje.

Formy umyślności:

• zamiar bezpośredni występuje wtedy, gdy sprawca chce popełnić czyn zabroniony, na przykład świadomie dąży do wyrządzenia określonego skutku;
• zamiar ewentualny zachodzi wtedy, gdy sprawca przewiduje możliwość popełnienia czynu zabronionego i godzi się na to, chociaż nie musi dążyć do skutku jako celu swojego działania.

Przestępstwo umyślne może polegać zarówno na działaniu, jak i na zaniechaniu, jeżeli na sprawcy ciążył prawny obowiązek określonego zachowania. Umyślność jest jedną z przesłanek odpowiedzialności karnej, ale samo umyślne zachowanie nie wystarcza jeszcze do uznania czynu za przestępstwo. Konieczne jest również spełnienie pozostałych znamion czynu zabronionego, jego bezprawność i możliwość przypisania winy. Co do zasady przestępstwa mają charakter umyślny, a odpowiedzialność za przestępstwo nieumyślne jest możliwa wtedy, gdy ustawa wyraźnie ją przewiduje.

Pojęcie to występuje przede wszystkim w prawie karnym, w tym w prawie karnym skarbowym i wykonawczym. Ma znaczenie przy wymiarze kary, stosowaniu niektórych środków karnych, ocenie recydywy, odbywaniu kary oraz odwołaniu warunkowego zwolnienia. Skazanie za przestępstwo umyślne może także wpływać na możliwość pełnienia określonych funkcji, wykonywania niektórych zawodów lub sprawowania opieki nad małoletnim, a informacje o takim skazaniu mogą być ujawniane w odpowiednich rejestrach. W prawie cywilnym popełnienie umyślnego przestępstwa przeciwko spadkodawcy lub jego bliskim może mieć znaczenie dla wydziedziczenia. Skutek zależy każdorazowo od treści konkretnego przepisu i rodzaju popełnionego czynu.