Przestępstwo podobne

„Przestępstwo podobne” to określenie używane w prawie karnym na oznaczenie przestępstwa pozostającego w ustawowo określonej relacji do innego przestępstwa, przede wszystkim z uwagi na jego rodzaj, sposób popełnienia albo cel działania sprawcy. Podobieństwo ma znaczenie prawne tylko wtedy, gdy wynika z kryteriów przewidzianych w ustawie, a nie wyłącznie z potocznej oceny, że czyny są do siebie zbliżone.

Za przestępstwa podobne uznaje się w szczególności:

• przestępstwa należące do tego samego rodzaju, czyli odnoszące się do tego samego lub zbliżonego rodzaju chronionego dobra prawnego,
• przestępstwa popełnione z użyciem przemocy albo groźby jej użycia,
• przestępstwa popełnione w celu osiągnięcia korzyści majątkowej.

Kryteria te mogą mieć zastosowanie niezależnie od siebie. O podobieństwie nie przesądza zatem sama wysokość szkody, podobieństwo osób pokrzywdzonych ani fakt, że czyny popełniono w podobnych okolicznościach. Znaczenie ma prawna kwalifikacja czynu oraz sposób i cel jego popełnienia.

Pojęcie występuje przede wszystkim w Kodeksie karnym, a za pośrednictwem przepisów Kodeksu wykroczeń także przy ocenie podobieństwa przestępstw i wykroczeń. Jest istotne między innymi przy stosowaniu przepisów o powrocie do przestępstwa, czyli recydywie, oraz przy ocenie, czy wcześniejsze skazanie lub ukaranie wpływa na możliwość zastosowania określonych instytucji probacyjnych albo na wykonanie wcześniej orzeczonej kary.

Ustalenie, czy czyny są podobne, następuje na podstawie konkretnych okoliczności sprawy i treści właściwych przepisów. Nie jest to odrębny typ przestępstwa, lecz cecha relacji między czynem obecnie ocenianym a czynem wcześniejszym. W przepisach dotyczących wykroczeń odpowiednio używa się także określenia „wykroczenie podobne”.