Przedsiębiorstwo państwowe

Przedsiębiorstwo państwowe to wyodrębniona organizacyjnie i prawnie jednostka gospodarcza, utworzona przez właściwy organ państwowy do wykonywania działalności gospodarczej. Ma osobowość prawną, działa we własnym imieniu i na własny rachunek oraz samodzielnie gospodaruje wydzielonym mieniem. Nie jest organem administracji publicznej, jednak w określonych przepisach jego organy mogą być traktowane jako organy państwowych jednostek organizacyjnych.

Najważniejsze cechy przedsiębiorstwa państwowego to:

• prowadzenie działalności na zasadach samodzielności, samofinansowania i odpowiedzialności za wynik gospodarczy,
• posiadanie własnych organów, w szczególności dyrektora, a w określonych przypadkach także organów samorządu pracowniczego,
• uczestnictwo w obrocie cywilnoprawnym jako odrębna osoba prawna,
• podleganie wpisowi do właściwego rejestru oraz regulacjom dotyczącym jego tworzenia, łączenia, podziału, likwidacji i przekształcenia,
• korzystanie z mienia państwowego na zasadach określonych w przepisach.

Wyróżnia się przede wszystkim przedsiębiorstwa państwowe działające dla zaspokajania potrzeb o charakterze publicznym, czyli przedsiębiorstwa użyteczności publicznej, oraz przedsiębiorstwa prowadzące inną działalność gospodarczą. Przedsiębiorstwo państwowe nie jest tożsame ze spółką handlową, nawet jeżeli wszystkie albo większość udziałów lub akcji takiej spółki należy do Skarbu Państwa. Spółka powstała w wyniku komercjalizacji przedsiębiorstwa państwowego jest odrębną osobą prawną i może przejąć określone prawa lub obowiązki przedsiębiorstwa.

Termin występuje w wielu dziedzinach prawa. W prawie nieruchomości odnosi się między innymi do praw do gruntów, budynków i lokali nabywanych przez przedsiębiorstwa państwowe oraz do skutków ich przekształceń. W prawie podatkowym może oznaczać przedsiębiorstwo będące przedmiotem przejęcia albo następstwa prawnego. W postępowaniu cywilnym sprawy dotyczące stosunków wewnętrznych przedsiębiorstw państwowych należą do spraw gospodarczych. Przepisy postępowania administracyjnego uwzględniają natomiast organy tych przedsiębiorstw przy określaniu właściwości i zakresu kontroli. Dawne przedsiębiorstwa państwowe mogą także pozostawać istotne dla ustalenia następstwa prawnego, statusu majątku oraz praw nabytych przed ich komercjalizacją lub likwidacją.