Przeciętny konsument to prawny wzorzec osoby, której sposób postrzegania, oceny informacji i podejmowania decyzji służy do oceny skutków praktyk przedsiębiorcy. Nie chodzi o konkretną osobę ani o średnią statystyczną wszystkich konsumentów, lecz o modelowego odbiorcę danego produktu, przekazu lub praktyki.

Przyjmuje się, że przeciętny konsument jest **dostatecznie poinformowany, uważny i ostrożny**. Oznacza to, że może analizować dostępne informacje i podejmować decyzje z rozsądną dbałością, ale nie musi posiadać wiedzy specjalistycznej ani przewidywać wszystkich możliwych skutków zawieranej umowy. Ocena jego zachowania uwzględnia między innymi czynniki społeczne, kulturowe i językowe, a także sposób przedstawienia oferty, reklamy lub informacji handlowej.

W niektórych przypadkach znaczenie ma przynależność do szczególnej grupy konsumentów. Jeżeli praktyka jest skierowana do określonej grupy albo można przewidzieć, że dotrze przede wszystkim do takiej grupy, przeciętnego konsumenta ocenia się z perspektywy jej typowego członka. Dotyczy to zwłaszcza grup szczególnie podatnych na oddziaływanie danej praktyki lub produktu z powodu wieku, niepełnosprawności, łatwowierności albo innych cech.

Pojęcie występuje przede wszystkim w przepisach dotyczących ochrony konsumentów, w tym w ustawie o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym. Ma znaczenie przy ustalaniu, czy reklama, sposób prezentacji produktu, działanie przedsiębiorcy albo pominięcie istotnej informacji mogły wpłynąć na decyzję konsumenta dotyczącą umowy. Stanowi więc punkt odniesienia przy ocenie, czy praktyka wprowadza w błąd lub jest nieuczciwa. Ochrona nie jest ograniczona wyłącznie do osób naiwnych, niedoświadczonych lub wyjątkowo nieuważnych, ale też nie wymaga od konsumenta szczególnej wiedzy i ponadprzeciętnej ostrożności.

Przepis wyjaśnia, kogo i czego dotyczą regulacje ustawy. Przedsiębiorcą jest nie tylko osoba prowadząca działalność gospodarczą lub zawodową, lecz także osoba prawna, jednostka organizacyjna bez osobowości prawnej oraz osoba działająca w imieniu lub na rzecz takiego podmiotu. Nie ma znaczenia, czy działalność jest zorganizowana i prowadzona w sposób ciągły. Konsumentem jest osoba rozumiana zgodnie z przepisami Kodeksu cywilnego. Produktem może być każdy towar lub usługa. Definicja obejmuje również nieruchomości, usługi cyfrowe, treści cyfrowe oraz prawa i obowiązki wynikające ze stosunków cywilnoprawnych. Praktyka rynkowa to działanie, zaniechanie, sposób postępowania, oświadczenie lub informacja handlowa przedsiębiorcy, które bezpośrednio wiążą się z promocją albo nabyciem produktu przez konsumenta. Przykładem takiej informacji może być reklama lub działanie marketingowe. Propozycja nabycia produktu musi wskazywać jego cechy i cenę w sposób odpowiedni do użytego środka komunikacji oraz bezpośrednio wpływać albo móc wpływać na decyzję konsumenta dotyczącą umowy. Decyzja dotycząca umowy obejmuje nie tylko sam zakup. Chodzi także o wybór sposobu i warunków zakupu, zapłatę całości lub części ceny, zatrzymanie produktu, rozporządzenie nim albo wykonanie uprawnienia umownego. Dotyczy to również decyzji o powstrzymaniu się od określonego działania. Ocena zachowania wobec przeciętnego konsumenta zakłada osobę dostatecznie poinformowaną, uważną i ostrożną, z uwzględnieniem czynników społecznych, kulturowych i językowych. Jeżeli praktyka jest skierowana do szczególnej, łatwej do jednoznacznego wskazania grupy, uwzględnia się także jej cechy, takie jak wiek lub niepełnosprawność. Przepis definiuje ponadto kodeks dobrych praktyk, system konsorcyjny, plasowanie oraz internetową platformę handlową. Kodeks dobrych praktyk to zbiór zasad, w tym norm etycznych i zawodowych, których przedsiębiorcy zobowiązali się przestrzegać. System konsorcyjny polega na zarządzaniu majątkiem gromadzonym przez grupę konsumentów w celu sfinansowania zakupu produktu. Plasowanie oznacza nadawanie produktom określonej widoczności lub ustalanie wagi wyników wyszukiwania internetowego.

o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym

Praktyka rynkowa przedsiębiorcy wobec konsumenta jest nieuczciwa, gdy jednocześnie narusza dobre obyczaje oraz w istotny sposób zniekształca albo może zniekształcić zachowanie rynkowe przeciętnego konsumenta. Chodzi o zachowanie konsumenta związane z produktem przed zawarciem umowy, w czasie jej zawierania lub po jej zawarciu. Ocenie podlega więc nie tylko faktyczny wpływ praktyki, lecz także możliwość wywarcia takiego wpływu. Przepis wskazuje w szczególności trzy rodzaje nieuczciwych praktyk. Są to praktyki wprowadzające w błąd, praktyki agresywne oraz stosowanie kodeksu dobrych praktyk, który jest sprzeczny z prawem. W przypadku tych praktyk nie przeprowadza się oceny według ogólnych warunków, czyli nie bada się, czy są sprzeczne z dobrymi obyczajami i czy istotnie zniekształcają lub mogą zniekształcić zachowanie przeciętnego konsumenta. Za nieuczciwą praktykę uznaje się również prowadzenie działalności w formie systemu konsorcyjnego oraz organizowanie grupy z udziałem konsumentów w celu finansowania zakupu w takim systemie. Także te praktyki nie podlegają ocenie według ogólnych warunków wskazanych w przepisie. Oznacza to, że sam fakt wystąpienia jednej z wymienionych praktyk jest wystarczający do uznania jej za nieuczciwą na podstawie tego przepisu.

Praktyka rynkowa jest działaniem wprowadzającym w błąd, jeżeli może spowodować, że przeciętny konsument podejmie decyzję dotyczącą umowy, której w innych okolicznościach by nie podjął. Nie jest konieczne, aby do takiej decyzji rzeczywiście doszło. Wystarczy, że działanie może wywołać taki skutek. Wprowadzać w błąd może między innymi rozpowszechnianie informacji nieprawdziwych albo przedstawianie informacji prawdziwych w sposób, który może zniekształcać ich odbiór. Znaczenie może mieć także sposób prezentacji produktu, jego opakowanie, oznaczenia, nazwa handlowa lub znak towarowy. Przepis obejmuje również nieprzestrzeganie kodeksu dobrych praktyk, jeżeli przedsiębiorca informuje, że jest nim związany. Za wprowadzające w błąd może zostać uznane także przedstawianie w różnych państwach członkowskich istotnie różniących się towarów jako identycznych, chyba że istnieją uzasadnione i obiektywne przyczyny takiego działania. Informacje mogą dotyczyć między innymi istnienia, rodzaju, dostępności, jakości, składu, pochodzenia, ceny i sposobu obliczania ceny produktu. Mogą też odnosić się do jego zastosowania, wyników badań, zezwoleń, nagród, ryzyka i korzyści. Znaczenie mają również informacje o obowiązkach przedsiębiorcy, dostawie, serwisie, reklamacji oraz prawach konsumenta, takich jak naprawa, wymiana, obniżenie ceny lub odstąpienie od umowy. Przy ocenie bierze się pod uwagę wszystkie elementy praktyki i okoliczności wprowadzenia produktu na rynek, w tym sposób jego prezentacji.

Zaniechanie wprowadzające w błąd występuje wtedy, gdy przedsiębiorca pomija informacje istotne dla przeciętnego konsumenta, a przez to powoduje lub może spowodować podjęcie decyzji dotyczącej umowy, której konsument inaczej by nie podjął. W razie wątpliwości za istotne uznaje się informacje, które przedsiębiorca ma obowiązek przekazać konsumentom na podstawie innych przepisów. Takim zaniechaniem może być zatajenie informacji o produkcie albo przekazanie jej w sposób niejasny, niejednoznaczny lub zbyt późno. Wprowadzające w błąd może być także nieujawnienie handlowego celu działania, jeżeli nie wynika on wyraźnie z okoliczności. Przy propozycji nabycia produktu istotne są między innymi jego główne cechy, dane i adres przedsiębiorcy, cena z podatkami oraz dodatkowe koszty. Należy również wskazać zasady płatności, dostawy i wykonania produktu, a także informację o prawie odstąpienia od umowy lub jej rozwiązania, jeżeli takie prawo istnieje. W przypadku internetowych platform handlowych znaczenie może mieć także informacja, czy oferujący jest przedsiębiorcą. Przedsiębiorca udostępniający opinie powinien informować, czy i w jaki sposób zapewnia, że pochodzą one od osób, które używały produktu lub go nabyły. Jeżeli wyszukiwarka pozwala porównywać produkty różnych oferentów, konsument powinien mieć łatwy dostęp do ogólnych informacji o głównych parametrach wpływających na kolejność wyników oraz o znaczeniu tych parametrów. Przy ocenie pominięcia bierze się pod uwagę całą praktykę, sposób prezentacji produktu i okoliczności jego oferowania. Uwzględnia się także ograniczenia czasu lub miejsca oraz działania przedsiębiorcy służące przekazaniu informacji w inny sposób. Wymogu dotyczącego parametrów wyszukiwania nie stosuje się do dostawców wyszukiwarek internetowych.

Praktyka rynkowa jest agresywna, gdy przedsiębiorca stosuje niedopuszczalny nacisk, który w znacznym stopniu ogranicza albo może ograniczyć swobodę wyboru przeciętnego konsumenta lub jego zachowanie wobec produktu. Musi to prowadzić albo potencjalnie prowadzić do podjęcia decyzji dotyczącej umowy, której konsument w innych warunkach by nie podjął. Niedopuszczalny nacisk oznacza każdy sposób wykorzystywania przewagi wobec konsumenta. W szczególności może polegać na użyciu lub groźbie użycia przymusu fizycznego albo psychicznego. Chodzi o takie działanie, które znacznie ogranicza zdolność przeciętnego konsumenta do podjęcia świadomej decyzji dotyczącej umowy. Przy ocenie praktyki bierze się pod uwagę wszystkie jej cechy i okoliczności wprowadzenia produktu na rynek. Znaczenie mogą mieć czas, miejsce, rodzaj i uciążliwość działania. Należy także uwzględnić celowe wykorzystanie przymusowego położenia konsumenta lub innych poważnych okoliczności ograniczających jego zdolność do świadomej decyzji. Agresywną praktykę mogą również wskazywać uciążliwe albo niewspółmierne bariery utrudniające wykonanie praw umownych, w tym odstąpienie od umowy, jej wypowiedzenie lub wybór innego produktu albo przedsiębiorcy. Istotne są także groźby działania niezgodnego z prawem oraz obraźliwe sformułowania lub zachowania.

Przeciętny konsument

Przeciętny konsument - definicja

Przeciętny konsument w przepisach

o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym5 przepisów