Prawomocne orzeczenie

Prawomocne orzeczenie to rozstrzygnięcie sądu, a w określonych postępowaniach także innego uprawnionego organu, którego nie można już zaskarżyć zwyczajnym środkiem odwoławczym w danym postępowaniu. Prawomocność powstaje przede wszystkim po upływie terminu do wniesienia odwołania, jeżeli nie zostało ono wniesione, albo po rozpoznaniu odwołania przez właściwy organ. Oznacza trwałość rozstrzygnięcia i stabilizuje sytuację prawną stron.

Wyróżnia się prawomocność formalną i materialną. Prawomocność formalna oznacza, że orzeczenie nie podlega już zaskarżeniu w zwykłym trybie. Prawomocność materialna oznacza natomiast, że rozstrzygnięcie wiąże strony oraz sąd lub inne organy w zakresie określonym przepisami. W szczególności nie można ponownie prowadzić postępowania o to samo roszczenie między tymi samymi stronami, jeżeli zachodzą przesłanki powagi rzeczy osądzonej.

Prawomocność nie zawsze jest równoznaczna z wykonalnością. Orzeczenie może wymagać nadania klauzuli wykonalności, aby mogło stanowić podstawę egzekucji, zwłaszcza w sprawach cywilnych. W niektórych postępowaniach klauzula może zostać nadana także ugodzie lub orzeczeniu organu rozpoznającego określony spór. Z kolei orzeczenie prawomocne może nie nadawać się jeszcze do wykonania, jeżeli przepisy przewidują dodatkowe warunki albo odraczają wykonanie.

Pojęcie to występuje między innymi w postępowaniu cywilnym, karnym, karnym skarbowym i w sprawach dotyczących wykonania orzeczeń. Prawomocne orzeczenie może być podstawą wykonania kary lub środka, ograniczenia określonych praw, dochodzenia należności, zgłoszenia wierzytelności jako już stwierdzonej albo dokonania wpisu lub jego wykreślenia. Prawomocność nie wyklucza zastosowania nadzwyczajnych środków zaskarżenia, takich jak wznowienie postępowania, lecz środki te nie są zwykłym odwołaniem i mogą być wniesione tylko w przypadkach przewidzianych prawem.