Ochrona zbiorowych interesów konsumentów przewidziana w tej ustawie nie zastępuje innych reżimów. To samo zachowanie przedsiębiorcy może być jednocześnie naruszeniem zbiorowych interesów konsumentów, nieuczciwą praktyką rynkową i czynem nieuczciwej konkurencji, a każde z tych naruszeń ocenia się osobno.

### Najważniejsze punkty

- Przepis przesądza zbieg, a nie wyłączność: zastosowanie ustawy nie wyklucza ochrony wynikającej z innych ustaw.
- Wprost wskazane są przepisy o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym oraz o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji, ale wyliczenie jest przykładowe.
- Kumulacja obejmuje różne tryby: publicznoprawną ochronę interesu zbiorowego oraz cywilnoprawne roszczenia indywidualne.
- Rozstrzygnięcie w jednym trybie nie wyczerpuje odpowiedzialności w pozostałych.

### W praktyce

Dla przedsiębiorcy oznacza to, że zakończenie postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów nie zamyka drogi powództwom konkurentów ani roszczeniom samych konsumentów. Z perspektywy konsumenta i konkurenta wybór jednej ścieżki nie jest rezygnacją z pozostałych, bo chronią one różne interesy i posługują się różnymi sankcjami.

o ochronie konkurencji i konsumentów

Jeżeli przedsiębiorcy zarzuca się stosowanie praktyki rynkowej wprowadzającej w błąd, to on musi wykazać, że praktyka nie jest nieuczciwa. Nie wystarczy samo zaprzeczenie zarzutowi. Przedsiębiorca powinien przedstawić dowody pozwalające ocenić, że zakwestionowane działanie nie stanowi nieuczciwej praktyki wprowadzającej w błąd. Przepis wskazuje więc, że ciężar dowodu spoczywa na przedsiębiorcy, któremu zarzucono takie działanie.

o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym

Przepis wyjaśnia, kogo i czego dotyczą regulacje ustawy. Przedsiębiorcą jest nie tylko osoba prowadząca działalność gospodarczą lub zawodową, lecz także osoba prawna, jednostka organizacyjna bez osobowości prawnej oraz osoba działająca w imieniu lub na rzecz takiego podmiotu. Nie ma znaczenia, czy działalność jest zorganizowana i prowadzona w sposób ciągły. Konsumentem jest osoba rozumiana zgodnie z przepisami Kodeksu cywilnego. Produktem może być każdy towar lub usługa. Definicja obejmuje również nieruchomości, usługi cyfrowe, treści cyfrowe oraz prawa i obowiązki wynikające ze stosunków cywilnoprawnych. Praktyka rynkowa to działanie, zaniechanie, sposób postępowania, oświadczenie lub informacja handlowa przedsiębiorcy, które bezpośrednio wiążą się z promocją albo nabyciem produktu przez konsumenta. Przykładem takiej informacji może być reklama lub działanie marketingowe. Propozycja nabycia produktu musi wskazywać jego cechy i cenę w sposób odpowiedni do użytego środka komunikacji oraz bezpośrednio wpływać albo móc wpływać na decyzję konsumenta dotyczącą umowy. Decyzja dotycząca umowy obejmuje nie tylko sam zakup. Chodzi także o wybór sposobu i warunków zakupu, zapłatę całości lub części ceny, zatrzymanie produktu, rozporządzenie nim albo wykonanie uprawnienia umownego. Dotyczy to również decyzji o powstrzymaniu się od określonego działania. Ocena zachowania wobec przeciętnego konsumenta zakłada osobę dostatecznie poinformowaną, uważną i ostrożną, z uwzględnieniem czynników społecznych, kulturowych i językowych. Jeżeli praktyka jest skierowana do szczególnej, łatwej do jednoznacznego wskazania grupy, uwzględnia się także jej cechy, takie jak wiek lub niepełnosprawność. Przepis definiuje ponadto kodeks dobrych praktyk, system konsorcyjny, plasowanie oraz internetową platformę handlową. Kodeks dobrych praktyk to zbiór zasad, w tym norm etycznych i zawodowych, których przedsiębiorcy zobowiązali się przestrzegać. System konsorcyjny polega na zarządzaniu majątkiem gromadzonym przez grupę konsumentów w celu sfinansowania zakupu produktu. Plasowanie oznacza nadawanie produktom określonej widoczności lub ustalanie wagi wyników wyszukiwania internetowego.

Przepis ustanawia ogólną zasadę, że stosowanie nieuczciwych praktyk rynkowych jest niedopuszczalne. Obejmuje więc sam fakt wykorzystywania takich praktyk w działalności rynkowej. Norma nie wyjaśnia w tym miejscu, jakie zachowania należy uznać za nieuczciwe, ani nie przedstawia ich listy. Jej znaczenie polega na jednoznacznym wykluczeniu takich działań z legalnego obrotu. Każda praktyka, która ma charakter nieuczciwy, nie może być stosowana.

Praktyka rynkowa przedsiębiorcy wobec konsumenta jest nieuczciwa, gdy jednocześnie narusza dobre obyczaje oraz w istotny sposób zniekształca albo może zniekształcić zachowanie rynkowe przeciętnego konsumenta. Chodzi o zachowanie konsumenta związane z produktem przed zawarciem umowy, w czasie jej zawierania lub po jej zawarciu. Ocenie podlega więc nie tylko faktyczny wpływ praktyki, lecz także możliwość wywarcia takiego wpływu. Przepis wskazuje w szczególności trzy rodzaje nieuczciwych praktyk. Są to praktyki wprowadzające w błąd, praktyki agresywne oraz stosowanie kodeksu dobrych praktyk, który jest sprzeczny z prawem. W przypadku tych praktyk nie przeprowadza się oceny według ogólnych warunków, czyli nie bada się, czy są sprzeczne z dobrymi obyczajami i czy istotnie zniekształcają lub mogą zniekształcić zachowanie przeciętnego konsumenta. Za nieuczciwą praktykę uznaje się również prowadzenie działalności w formie systemu konsorcyjnego oraz organizowanie grupy z udziałem konsumentów w celu finansowania zakupu w takim systemie. Także te praktyki nie podlegają ocenie według ogólnych warunków wskazanych w przepisie. Oznacza to, że sam fakt wystąpienia jednej z wymienionych praktyk jest wystarczający do uznania jej za nieuczciwą na podstawie tego przepisu.

Praktyka rynkowa jest działaniem wprowadzającym w błąd, jeżeli może spowodować, że przeciętny konsument podejmie decyzję dotyczącą umowy, której w innych okolicznościach by nie podjął. Nie jest konieczne, aby do takiej decyzji rzeczywiście doszło. Wystarczy, że działanie może wywołać taki skutek. Wprowadzać w błąd może między innymi rozpowszechnianie informacji nieprawdziwych albo przedstawianie informacji prawdziwych w sposób, który może zniekształcać ich odbiór. Znaczenie może mieć także sposób prezentacji produktu, jego opakowanie, oznaczenia, nazwa handlowa lub znak towarowy. Przepis obejmuje również nieprzestrzeganie kodeksu dobrych praktyk, jeżeli przedsiębiorca informuje, że jest nim związany. Za wprowadzające w błąd może zostać uznane także przedstawianie w różnych państwach członkowskich istotnie różniących się towarów jako identycznych, chyba że istnieją uzasadnione i obiektywne przyczyny takiego działania. Informacje mogą dotyczyć między innymi istnienia, rodzaju, dostępności, jakości, składu, pochodzenia, ceny i sposobu obliczania ceny produktu. Mogą też odnosić się do jego zastosowania, wyników badań, zezwoleń, nagród, ryzyka i korzyści. Znaczenie mają również informacje o obowiązkach przedsiębiorcy, dostawie, serwisie, reklamacji oraz prawach konsumenta, takich jak naprawa, wymiana, obniżenie ceny lub odstąpienie od umowy. Przy ocenie bierze się pod uwagę wszystkie elementy praktyki i okoliczności wprowadzenia produktu na rynek, w tym sposób jego prezentacji.

Zaniechanie wprowadzające w błąd występuje wtedy, gdy przedsiębiorca pomija informacje istotne dla przeciętnego konsumenta, a przez to powoduje lub może spowodować podjęcie decyzji dotyczącej umowy, której konsument inaczej by nie podjął. W razie wątpliwości za istotne uznaje się informacje, które przedsiębiorca ma obowiązek przekazać konsumentom na podstawie innych przepisów. Takim zaniechaniem może być zatajenie informacji o produkcie albo przekazanie jej w sposób niejasny, niejednoznaczny lub zbyt późno. Wprowadzające w błąd może być także nieujawnienie handlowego celu działania, jeżeli nie wynika on wyraźnie z okoliczności. Przy propozycji nabycia produktu istotne są między innymi jego główne cechy, dane i adres przedsiębiorcy, cena z podatkami oraz dodatkowe koszty. Należy również wskazać zasady płatności, dostawy i wykonania produktu, a także informację o prawie odstąpienia od umowy lub jej rozwiązania, jeżeli takie prawo istnieje. W przypadku internetowych platform handlowych znaczenie może mieć także informacja, czy oferujący jest przedsiębiorcą. Przedsiębiorca udostępniający opinie powinien informować, czy i w jaki sposób zapewnia, że pochodzą one od osób, które używały produktu lub go nabyły. Jeżeli wyszukiwarka pozwala porównywać produkty różnych oferentów, konsument powinien mieć łatwy dostęp do ogólnych informacji o głównych parametrach wpływających na kolejność wyników oraz o znaczeniu tych parametrów. Przy ocenie pominięcia bierze się pod uwagę całą praktykę, sposób prezentacji produktu i okoliczności jego oferowania. Uwzględnia się także ograniczenia czasu lub miejsca oraz działania przedsiębiorcy służące przekazaniu informacji w inny sposób. Wymogu dotyczącego parametrów wyszukiwania nie stosuje się do dostawców wyszukiwarek internetowych.

Praktyka rynkowa jest agresywna, gdy przedsiębiorca stosuje niedopuszczalny nacisk, który w znacznym stopniu ogranicza albo może ograniczyć swobodę wyboru przeciętnego konsumenta lub jego zachowanie wobec produktu. Musi to prowadzić albo potencjalnie prowadzić do podjęcia decyzji dotyczącej umowy, której konsument w innych warunkach by nie podjął. Niedopuszczalny nacisk oznacza każdy sposób wykorzystywania przewagi wobec konsumenta. W szczególności może polegać na użyciu lub groźbie użycia przymusu fizycznego albo psychicznego. Chodzi o takie działanie, które znacznie ogranicza zdolność przeciętnego konsumenta do podjęcia świadomej decyzji dotyczącej umowy. Przy ocenie praktyki bierze się pod uwagę wszystkie jej cechy i okoliczności wprowadzenia produktu na rynek. Znaczenie mogą mieć czas, miejsce, rodzaj i uciążliwość działania. Należy także uwzględnić celowe wykorzystanie przymusowego położenia konsumenta lub innych poważnych okoliczności ograniczających jego zdolność do świadomej decyzji. Agresywną praktykę mogą również wskazywać uciążliwe albo niewspółmierne bariery utrudniające wykonanie praw umownych, w tym odstąpienie od umowy, jej wypowiedzenie lub wybór innego produktu albo przedsiębiorcy. Istotne są także groźby działania niezgodnego z prawem oraz obraźliwe sformułowania lub zachowania.

Praktyka rynkowa

Praktyka rynkowa w przepisach

o ochronie konkurencji i konsumentów1 przepis

o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym7 przepisów