Posiadanie samoistne

Posiadanie samoistne oznacza faktyczne władanie rzeczą w sposób odpowiadający wykonywaniu prawa własności. Posiadacz samoistny nie musi być właścicielem. Istotne jest to, że zachowuje się wobec rzeczy jak właściciel, korzysta z niej, podejmuje decyzje dotyczące jej przeznaczenia i może wyłączać innych od władania nią.

Pojęcie to obejmuje dwa elementy: faktyczne władanie rzeczą oraz zamiar władania nią dla siebie, a nie w imieniu właściciela lub innej osoby. Samoistnym posiadaczem może być zatem zarówno właściciel, jak i osoba, która włada cudzą rzeczą bez tytułu własności. Dla oceny posiadania znaczenie ma przede wszystkim sposób wykonywania władztwa, a nie samo oświadczenie osoby władającej.

Posiadanie samoistne należy odróżnić od posiadania zależnego. Posiadacz zależny włada rzeczą w zakresie odpowiadającym innemu prawu, na przykład najemca korzysta z lokalu na podstawie umowy, uznając cudze prawo własności. Kodeks cywilny ustanawia domniemanie, że osoba faktycznie władająca rzeczą jest posiadaczem samoistnym. Domniemanie to może zostać obalone dowodami wskazującymi, że władanie ma charakter zależny.

Posiadanie samoistne ma znaczenie między innymi dla ochrony posiadania, przeniesienia posiadania na podstawie umowy oraz nabycia własności rzeczy niczyjej przez jej objęcie. Może także prowadzić do zasiedzenia, jeżeli spełnione są wymagane prawem warunki, w tym odpowiedni czas posiadania. W praktyce ocenia się również, czy posiadanie odbywa się w dobrej czy złej wierze, ponieważ może to wpływać na skutki prawne.

Termin występuje przede wszystkim w prawie cywilnym, zwłaszcza w sprawach dotyczących własności, nieruchomości i ochrony władania rzeczą. Okoliczność, kto faktycznie posiada rzecz i w jakim charakterze, może mieć także znaczenie w postępowaniach dotyczących przepadku korzyści majątkowej oraz w sprawach związanych z danymi o gruntach i budynkach. Wpis lub informacja ewidencyjna nie przesądza jednak sama przez się o istnieniu własności ani o charakterze posiadania.