Pomnik zagłady

Pomnik Zagłady to ustawowo wyodrębniony obszar byłego hitlerowskiego obozu zagłady, objęty szczególną ochroną prawną ze względu na jego znaczenie historyczne, miejsca związane z zagładą oraz konieczność zachowania pamięci o ofiarach. Termin ten nie oznacza wyłącznie obiektu upamiętniającego, lecz przede wszystkim teren wraz z zachowanymi elementami dawnego obozu, jego układem przestrzennym i innymi miejscami mającymi znaczenie dla dokumentowania zbrodni.

Pomniki Zagłady obejmują tereny, na których znajdują się między innymi Pomnik Męczeństwa na Majdanku, muzea i miejsca pamięci związane z byłymi obozami w Bełżcu, Sztutowie, Chełmnie nad Nerem oraz innymi miejscami objętymi ochroną na podstawie przepisów szczególnych. Granice poszczególnych Pomników Zagłady i ich stref ochronnych określają odrębne rozporządzenia. Dzięki temu ochrona może uwzględniać konkretny przebieg terenu, jego powierzchnię oraz sąsiednie nieruchomości.

Z Pomnikiem Zagłady związana jest strefa ochronna, ustanawiana wokół chronionego obszaru. Jej celem jest zabezpieczenie Pomnika Zagłady przed działaniami, które mogłyby naruszyć jego charakter, wygląd, układ przestrzenny albo sposób upamiętnienia ofiar. W strefie tej mogą obowiązywać ograniczenia dotyczące zabudowy, robót budowlanych, sposobu korzystania z nieruchomości oraz innych form zagospodarowania terenu.

Pojęcie ma znaczenie przede wszystkim w prawie ochrony dziedzictwa i pamięci historycznej, planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym oraz prawie budowlanym. Ustalenia planów przestrzennych powinny uwzględniać ochronę Pomnika Zagłady i jego strefy. Na obszarze Pomnika Zagłady lub w strefie ochronnej wydanie pozwolenia na budowę wymaga zgody właściwego wojewody. Przepisy szczególne regulują także możliwość wywłaszczenia nieruchomości na potrzeby ochrony tych terenów. Pomnik Zagłady jest zatem nie tylko miejscem pamięci, lecz również obszarem o szczególnym reżimie ochrony i ograniczeniach w korzystaniu z nieruchomości.