Podmiot uprawniony

„Podmiot uprawniony” to określenie osoby, jednostki organizacyjnej albo organu, któremu przepis prawa przyznaje określone uprawnienie. Termin ten nie oznacza jednej, ściśle zdefiniowanej kategorii podmiotów. Jego znaczenie zależy od aktu prawnego, rodzaju uprawnienia oraz celu regulacji.

Podmiot uprawniony może być upoważniony w szczególności do:

• dokonania określonej czynności prawnej lub procesowej,
• otrzymania świadczenia, informacji albo dokumentu,
• dostępu do akt lub innych materiałów,
• wystąpienia z wnioskiem, żądaniem albo środkiem zaskarżenia,
• wykonywania czynności technicznych, kontrolnych lub zabezpieczających,
• korzystania z określonego trybu albo instrumentu przewidzianego w ustawie.

Uprawnienie może wynikać bezpośrednio z ustawy, decyzji właściwego organu, statusu danej osoby lub jednostki, a niekiedy także ze spełnienia warunków określonych w przepisach wykonawczych. Ustawa może również wskazywać zamknięty katalog podmiotów uprawnionych albo pozostawić doprecyzowanie ich rodzajów właściwemu ministrowi lub innemu organowi.

Pojęcie występuje w wielu dziedzinach prawa. W postępowaniu cywilnym może oznaczać podmiot uprawniony do przedstawienia sądowi istotnego poglądu w sprawie, uzyskania dostępu do akt lub dokonania innej czynności procesowej. W postępowaniu karnym i karnym skarbowym odnosi się między innymi do organów, stron oraz innych uczestników, którym przepisy przyznają określone kompetencje. W prawie o ruchu drogowym uprawnionymi podmiotami mogą być podmioty wykonujące jazdy testowe i korzystające z profesjonalnych dokumentów rejestracyjnych. W przepisach dotyczących przechowywania lub niszczenia niebezpiecznych przedmiotów określenie to wskazuje jednostki mogące wykonywać takie czynności na warunkach ustalonych w prawie.

Nie należy utożsamiać podmiotu uprawnionego wyłącznie z osobą fizyczną. Może nim być także osoba prawna, jednostka organizacyjna, organ administracji publicznej, sąd, prokurator albo inna instytucja. Zakres uprawnienia powinien być ustalany na podstawie konkretnego przepisu, ponieważ samo posiadanie określonego statusu nie zawsze wystarcza do podjęcia danej czynności. Przeciwieństwem podmiotu uprawnionego jest podmiot nieuprawniony, który wykonując daną czynność bez wymaganej podstawy, może naruszać przepisy i podlegać odpowiedzialności.