Pobieranie próbek

Pobieranie próbek to czynność polegająca na wyodrębnieniu z określonej partii materiału, produktu, substancji lub środowiska części przeznaczonej do dalszych badań, pomiarów albo oceny zgodności. Próbka powinna w możliwie wiarygodny sposób odzwierciedlać właściwości całości, z której ją pobrano, a sposób jej pobrania może mieć bezpośredni wpływ na wynik analizy.

W polskim prawie pobieranie próbek jest najczęściej elementem postępowania kontrolnego, monitoringowego lub badawczego. Obejmuje między innymi określenie miejsca i czasu pobrania, wybór liczby próbek, zastosowanie odpowiednich narzędzi i pojemników, zabezpieczenie materiału oraz jego przekazanie do laboratorium. Znaczenie mają także warunki transportu, przechowywania i opisania próbek, ponieważ niewłaściwe postępowanie może spowodować zmianę ich właściwości i podważyć miarodajność wyników.

W zależności od przepisów pobieranie próbek może mieć charakter:

• losowy, gdy próbki wybiera się z partii według ustalonych zasad,
• reprezentatywny, gdy próbka ma odzwierciedlać właściwości większej ilości materiału,
• okresowy lub ciągły, gdy czynność jest powtarzana w określonych odstępach albo podczas trwania procesu,
• kontrolny, gdy służy sprawdzeniu przestrzegania wymagań prawnych.

Szczególne znaczenie termin ten ma w prawie ochrony środowiska i Prawie wodnym. Próbki ścieków, emisji lub innych elementów środowiska mogą stanowić podstawę do oceny, czy zostały dotrzymane warunki korzystania ze środowiska, w tym wymagania dotyczące ilości i składu zanieczyszczeń. W takich sprawach przepisy mogą wymagać udziału akredytowanego laboratorium, stosowania określonych metod oraz przestrzegania zasad pobierania próbek. Uchybienia w tym zakresie mogą uzasadniać zakwestionowanie wyników pomiarów.

Pobieranie próbek występuje również przy kontroli wyrobów budowlanych, badaniu żywności i produktów rolnych oraz w przepisach dotyczących bezpieczeństwa i higieny pracy. Regulacje mogą określać między innymi sposób pobierania nasion, soku, mleka lub jaj, liczbę pobieranych opakowań, wymagania wobec miejsca wykonywania czynności oraz zasady bezpiecznej pracy przy urządzeniach i zbiornikach. Terminem tym określa się więc nie samą analizę, lecz etap poprzedzający badanie, podlegający wymaganiom technicznym, organizacyjnym i dowodowym.