Oszustwo

Oszustwo to działanie polegające na świadomym wprowadzeniu innej osoby w błąd albo wykorzystaniu jej błędu lub niezdolności do należytego rozumienia sytuacji, aby doprowadzić ją do niekorzystnego rozporządzenia mieniem i uzyskać korzyść majątkową dla siebie lub innej osoby. W polskim prawie karnym jest to przede wszystkim przestępstwo przeciwko mieniu. Odpowiedzialność wymaga co do zasady umyślnego działania oraz zamiaru osiągnięcia korzyści majątkowej.

Oszustwo może polegać między innymi na:

• podaniu nieprawdziwych informacji lub przedstawieniu fałszywych dokumentów,
• zatajeniu istotnych faktów,
• stworzeniu pozoru określonego statusu, uprawnień albo zamiarów,
• wykorzystaniu pomyłki, braku wiedzy, podeszłego wieku lub innej niezdolności pokrzywdzonego do właściwej oceny czynności.

Istotne jest, aby zachowanie sprawcy doprowadziło do rozporządzenia mieniem, na przykład przekazania pieniędzy, wydania rzeczy, zawarcia niekorzystnej umowy albo zaniechania dochodzenia należności. Nie każde kłamstwo lub nierzetelne zachowanie jest jednak oszustwem w znaczeniu karnym. Konieczne jest wystąpienie ustawowych elementów czynu, w szczególności związku między sposobem działania sprawcy a decyzją pokrzywdzonego oraz majątkowego charakteru szkody lub ryzyka jej powstania.

W prawie cywilnym oszukańcze wywołanie oświadczenia woli może mieć znaczenie dla oceny ważności czynności prawnej i skutków zawartej umowy. Pojęcie to może też występować w sprawach dotyczących transakcji internetowych, usług finansowych, handlu, wyłudzeń świadczeń oraz posługiwania się cudzą tożsamością. Podszywanie się pod funkcjonariusza publicznego jest odrębnym czynem zabronionym, choć może stanowić sposób popełnienia oszustwa, jeżeli służy uzyskaniu korzyści majątkowej.

W postępowaniu dotyczącym europejskiego nakazu aresztowania oszustwo może być oceniane jako czyn należący do szerszej kategorii przestępstw finansowych. W określonych przypadkach przy wykonywaniu nakazu nie bada się wtedy, czy czyn ma dokładny odpowiednik w prawie polskim, jeżeli spełnione są wymagane warunki dotyczące rodzaju czynu i zagrożenia karą.