Art. 138 Kodeksu karnego skarbowego (KKS) reguluje zasady nakładania kar grzywny w postępowaniu mandatowym. Przepis ten jest istotny z punktu widzenia praktyki stosowania prawa karnego skarbowego, ponieważ określa procedurę, która umożliwia szybkie i efektywne ukaranie sprawców drobnych przestępstw skarbowych.

### § 1. Formy mandatu karnego

Art. 138 § 1 KKS przewiduje dwie formy mandatu karnego:
1. **Mandat karny wydany po uiszczeniu kary grzywny** - jest to mandat, który zostaje wydany ukaranemu po tym, jak uiści on karę grzywny bezpośrednio upoważnionemu podmiotowi, który nałożył tę karę.
2. **Mandat karny kredytowany** - jest to mandat wydawany za potwierdzeniem odbioru przez ukaranego, który zobowiązany jest do uiszczenia kary grzywny w określonym terminie.

### § 2. Osoby podlegające mandatowi karnemu

Mandat karny, o którym mowa w § 1 pkt 1, może być nałożony jedynie na osoby:
- czasowo przebywające na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej,
- niemające stałego miejsca zamieszkania lub stałego miejsca pobytu.

Przepis ten ma na celu ułatwienie egzekwowania kar grzywny od osób, które mogą być trudne do zlokalizowania po opuszczeniu terytorium Polski.

### § 3. Stosowanie przepisów do osób stale przebywających w Polsce

Przepis § 2 stosuje się odpowiednio do osób stale przebywających na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, które czasowo opuszczają to terytorium. Oznacza to, że osoby te również mogą być ukarane mandatem karnym wydanym po uiszczeniu kary grzywny, jeśli opuszczają Polskę na krótki okres.

### § 4. Prawomocność mandatu karnego

Mandat karny staje się prawomocny w momencie:
- uiszczenia kary grzywny upoważnionemu podmiotowi (w przypadku mandatu wydanego po uiszczeniu kary),
- pokwitowania odbioru mandatu przez ukaranego (w przypadku mandatu kredytowanego).

### § 5. Pouczenie w mandacie kredytowanym

Mandat karny kredytowany musi zawierać pouczenie o obowiązku uiszczenia nałożonej kary grzywny w terminie 7 dni od daty przyjęcia mandatu oraz o skutkach jej nieuiszczenia w tym terminie. Pouczenie to jest istotne z punktu widzenia ochrony praw ukaranego, ponieważ informuje go o konsekwencjach niewywiązania się z obowiązku zapłaty grzywny.

### Podsumowanie

Art. 138 KKS wprowadza klarowne zasady dotyczące nakładania kar grzywny w postępowaniu mandatowym, co ma na celu usprawnienie procesu karania za drobne przestępstwa skarbowe. Przepis ten uwzględnia różne sytuacje życiowe ukaranych, takie jak czasowy pobyt na terytorium Polski czy brak stałego miejsca zamieszkania, co pozwala na skuteczniejsze egzekwowanie kar. Jednocześnie zapewnia on odpowiednie pouczenia dla ukaranych, co jest istotne z punktu widzenia ochrony ich praw.

Kodeks karny skarbowy

Art. 140 Kodeksu karnego skarbowego (KKS) reguluje procedurę uchylania prawomocnych mandatów karnych w określonych sytuacjach. Przepis ten ma na celu ochronę praw jednostki przed niesłusznym nałożeniem kary grzywny oraz zapewnienie zgodności działań organów skarbowych z przepisami prawa.

#### 1. Przesłanki uchylenia mandatu karnego

Art. 140 KKS przewiduje kilka sytuacji, w których prawomocny mandat karny podlega niezwłocznemu uchyleniu:
- **Czyn niebędący wykroczeniem skarbowym**: Mandat karny nałożony za czyn, który nie jest wykroczeniem skarbowym, musi zostać uchylony.
- **Brak podpisu osoby ukaranej**: Mandat karny nałożony na osobę, która nie podpisała mandatu, jest nieważny.
- **Brak odpowiedzialności za wykroczenie skarbowe**: Mandat nałożony na osobę, która nie ponosi odpowiedzialności za wykroczenie skarbowe, również podlega uchyleniu.
- **Naruszenie zakazów z art. 137 § 2 pkt 2 i 4**: Mandat nałożony wbrew zakazom określonym w tych przepisach (np. nałożenie mandatu na osobę, która nie ukończyła 17 lat) musi być uchylony.
- **Przekroczenie dopuszczalnej wysokości grzywny**: Mandat karny nałożony w wysokości wyższej niż dopuszczalna podlega uchyleniu w części przekraczającej dopuszczalną wysokość.

#### 2. Procedura uchylenia mandatu

Uchylenie mandatu może nastąpić na wniosek ukaranego, jego przedstawiciela ustawowego lub opiekuna prawnego, złożony nie później niż w terminie 7 dni od daty przyjęcia mandatu, lub z urzędu. Wniosek ten musi być złożony do sądu właściwego do rozpoznania sprawy, na którego obszarze działania została nałożona kara grzywny.

#### 3. Postępowanie przed sądem

Sąd orzeka w przedmiocie uchylenia mandatu karnego na posiedzeniu, w którym mają prawo uczestniczyć:
- Ukarany,
- Organ, który lub którego funkcjonariusz nałożył karę grzywny,
- Przedstawiciel tego organu,
- Ujawniony interwenient.

Przed wydaniem postanowienia, sąd może zarządzić stosowne czynności w celu sprawdzenia podstaw do uchylenia mandatu karnego.

#### 4. Skutki uchylenia mandatu

W przypadku uchylenia mandatu karnego, sąd nakazuje niezwłoczny zwrot uiszczonej kwoty grzywny na rachunek podmiotu, który ją pobrał. Wyjątkiem jest sytuacja, gdy czyn zarzucany sprawcy wyczerpuje znamiona przestępstwa skarbowego, przestępstwa lub wykroczenia - wówczas uiszczona kwota zatrzymywana jest do zakończenia postępowania jako zabezpieczenie majątkowe.

#### 5. Rozpoznanie sprawy na zasadach ogólnych

Po uchyleniu mandatu karnego, sprawa podlega rozpoznaniu na zasadach ogólnych, co oznacza, że zostaje przeprowadzona pełna procedura postępowania karnego skarbowego.

### Podsumowanie

Art. 140 KKS jest istotnym przepisem chroniącym prawa jednostki przed niesłusznym nałożeniem kary grzywny. Zapewnia on mechanizmy umożliwiające szybkie uchylenie nieprawidłowo nałożonych mandatów oraz gwarantuje zwrot niesłusznie pobranych kwot. Procedura ta jest kluczowa dla utrzymania zaufania do organów skarbowych i prawidłowego funkcjonowania systemu karnego skarbowego.

Kodeks karny wykonawczy

Kodeks postępowania karnego (kpk)

Art. 98 Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia (KPW) reguluje postępowanie mandatowe, które jest jednym z uproszczonych trybów nakładania grzywien za wykroczenia. Przepis ten szczegółowo określa różne rodzaje mandatów karnych oraz warunki ich stosowania.

### Rodzaje mandatów karnych

1. **Mandat karny gotówkowy (§ 1 pkt 1)**:
   - Może być nałożony jedynie wobec osoby czasowo przebywającej na terytorium RP lub niemającej stałego miejsca zamieszkania albo pobytu.
   - Staje się prawomocny z chwilą uiszczenia grzywny funkcjonariuszowi, który ją nałożył.

2. **Mandat karny kredytowany (§ 1 pkt 2)**:
   - Może być nałożony wobec osoby mającej stałe miejsce zamieszkania lub pobytu na terytorium RP albo w innym państwie członkowskim UE.
   - Staje się prawomocny z chwilą pokwitowania jego odbioru przez ukaranego.
   - Mandat powinien zawierać pouczenie o obowiązku uiszczenia grzywny w terminie 7 dni oraz o skutkach jej nieuiszczenia.

3. **Mandat karny zaoczny (§ 1 pkt 3)**:
   - Może być nałożony w razie stwierdzenia wykroczenia, którego sprawcy nie zastano na miejscu jego popełnienia, pod warunkiem, że nie ma wątpliwości co do osoby sprawcy.
   - Mandat ten pozostawia się w miejscu, aby sprawca mógł go niezwłocznie odebrać, albo doręcza się sprawcy.
   - Staje się prawomocny z chwilą uiszczenia grzywny we wskazanym terminie.

### Formy płatności

- Grzywna nałożona mandatem karnym gotówkowym i kredytowanym może być uiszczona w formie bezgotówkowej, za pomocą karty płatniczej lub innego instrumentu płatniczego, pod warunkiem, że funkcjonariusz dysponuje odpowiednim urządzeniem do autoryzacji rozliczeń (§ 3a).
- Koszty związane z autoryzacją transakcji i przekazem środków na właściwy rachunek bankowy ponosi ukarany (§ 3b).

### Procedura i terminy

- Mandat karny zaoczny powinien wskazywać organ, na rzecz którego w terminie 14 dni ukarany może uiścić grzywnę, oraz informować o skutkach jej nieuiszczenia w tym terminie (§ 4 pkt 1 i 2).
- Termin do uiszczenia grzywny liczy się od dnia wystawienia mandatu (w przypadku pozostawienia mandatu) lub doręczenia mandatu (w przypadku doręczenia sprawcy).

### Komentarz

Art. 98 KPW wprowadza jasne i precyzyjne zasady dotyczące nakładania grzywien w postępowaniu mandatowym, co ma na celu uproszczenie i przyspieszenie procedur związanych z wykroczeniami. Przepis ten różnicuje rodzaje mandatów w zależności od sytuacji osobistej ukaranego, co pozwala na elastyczne stosowanie prawa. Wprowadzenie możliwości uiszczenia grzywny w formie bezgotówkowej jest odpowiedzią na współczesne potrzeby i ułatwia realizację obowiązków finansowych. Jednakże, obciążenie ukaranego kosztami autoryzacji transakcji może być postrzegane jako dodatkowe obciążenie finansowe, co może budzić pewne kontrowersje.

Warto również zwrócić uwagę na obowiązek informacyjny funkcjonariusza, który musi poinformować ukaranego o możliwości uiszczenia grzywny w formie bezgotówkowej oraz o kosztach związanych z autoryzacją transakcji. Jest to istotne z punktu widzenia ochrony praw ukaranego i zapewnienia transparentności procedur.

Podsumowując, art. 98 KPW stanowi kompleksową regulację dotyczącą postępowania mandatowego, która uwzględnia różne sytuacje życiowe ukaranych oraz wprowadza nowoczesne rozwiązania płatnicze, co przyczynia się do sprawniejszego i bardziej efektywnego egzekwowania prawa w zakresie wykroczeń.

Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia

Prawo budowlane

Przepis określa, kto otrzymuje poszczególne odcinki formularza mandatu karnego. Odcinek „A” pozostaje u organu, który wydał mandat. Jeżeli mandat wydał funkcjonariusz, odcinek ten otrzymuje organ, którego funkcjonariusz wydał mandat. Odcinek „B” otrzymuje osoba ukarana mandatem. Wskazane w przepisie dalsze fragmenty są uchylone, więc nie ustanawiają dodatkowych zasad dotyczących przekazywania formularza.

Osoba ukarana

Osoba ukarana w przepisach

Kodeks karny skarbowy2 przepisy

Kodeks karny wykonawczy1 przepis

Kodeks postępowania karnego (kpk)1 przepis

Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia1 przepis

Prawo budowlane1 przepis

w sprawie nakładania kary grzywny w drodze mandatu karnego za wykroczenia skarbowe1 przepis