Osoba samotna

W ustawie o pomocy społecznej określenie „osoba samotna” odnosi się do osoby, która spełnia łącznie kilka warunków. Po pierwsze, prowadzi gospodarstwo domowe samodzielnie, a więc nie pozostaje w ramach wspólnego gospodarstwa z innymi osobami. Po drugie, nie pozostaje w związku małżeńskim. Po trzecie, nie ma wstępnych ani zstępnych, czyli osób należących do tych kategorii pokrewieństwa.

Najważniejsze elementy pojęcia:

• samodzielne prowadzenie gospodarstwa domowego,
• brak pozostawania w małżeństwie,
• brak wstępnych, takich jak rodzice lub dziadkowie,
• brak zstępnych, takich jak dzieci lub wnuki.

Warunki te należy rozumieć łącznie. Sam fakt mieszkania w pojedynkę nie przesądza jeszcze o uznaniu za osobę samotną w znaczeniu ustawowym. Znaczenie ma nie tylko sposób zamieszkiwania, lecz także sytuacja rodzinna określona w przepisie. Podobnie sam brak małżonka nie wystarcza, jeżeli osoba ma wstępnych lub zstępnych. Istotne jest również rzeczywiste samodzielne gospodarowanie, a nie wyłącznie formalny adres zamieszkania.

Definicja służy ustaleniu, kto jest traktowany jako osoba samotna na potrzeby stosowania przepisów o pomocy społecznej. Pozwala odróżnić tę kategorię od osób, które wprawdzie mieszkają bez innych domowników, ale pozostają w małżeństwie albo mają wstępnych lub zstępnych. W praktyce zakwalifikowanie osoby do tej kategorii może mieć znaczenie przy ocenie jej sytuacji przez pomoc społeczną oraz przy stosowaniu przepisów, które posługują się kryterium prowadzenia gospodarstwa domowego lub sytuacji rodzinnej.

Jest to więc pojęcie ustawowe, a nie potoczne określenie osoby, która odczuwa osamotnienie albo czasowo mieszka bez innych osób. O jego zastosowaniu decyduje spełnienie wskazanych przesłanek wynikających z ustawy o pomocy społecznej.