Osoba niepełnosprawna

„Osoba niepełnosprawna” to w polskim prawie osoba, której sprawność fizyczna, psychiczna lub intelektualna została trwale albo czasowo naruszona w stopniu wpływającym na możliwość samodzielnego funkcjonowania, wykonywania pracy lub pełnienia ról społecznych. Status ten jest co do zasady potwierdzany w odpowiednim postępowaniu orzeczniczym. Przepisy mogą różnicować sytuację osoby niepełnosprawnej zależnie od stopnia niepełnosprawności, rodzaju ograniczeń, wieku oraz celu, któremu służy określone uprawnienie. Odrębne zasady dotyczą także dzieci i osób, których niepełnosprawność nie została jeszcze formalnie potwierdzona.

Samo występowanie niepełnosprawności nie oznacza ubezwłasnowolnienia ani pozbawienia zdolności do czynności prawnych. Nie przesądza również automatycznie o prawie do każdego świadczenia, ulgi lub szczególnego trybu postępowania. Skutki prawne zależą od treści konkretnego przepisu oraz od spełnienia dodatkowych warunków, na przykład posiadania odpowiedniego orzeczenia albo karty parkingowej.

Termin występuje w wielu dziedzinach prawa, w szczególności:

• w prawie o ruchu drogowym, gdzie wiąże się między innymi z kartą parkingową, szczególnymi zasadami postoju i oznaczeniem pojazdu przeznaczonego do przewozu osoby niepełnosprawnej;
• w prawie budowlanym, w którym dostępność obiektów dla osób niepełnosprawnych należy do podstawowych wymagań dotyczących projektowania, budowy i użytkowania;
• w postępowaniu cywilnym i prawie rodzinnym, gdzie przepisy przewidują szczególne rozwiązania dotyczące udziału w postępowaniu, komunikowania się z sądem oraz ustanowienia kuratora dla pełnoletniej osoby niepełnosprawnej;
• w przepisach o planowaniu przestrzennym i finansach publicznych, w których uwzględnia się potrzeby oraz skutki działań dotyczących tej grupy osób.

Znaczenie praktyczne terminu polega na umożliwieniu stosowania instrumentów wyrównujących ograniczenia w dostępie do transportu, budynków, postępowań sądowych i usług publicznych. Zakres ochrony lub uprawnienia zawsze wynika z przepisu szczególnego.