Oskarżyciel prywatny

Oskarżyciel prywatny to pokrzywdzony, który sam wnosi i popiera oskarżenie w sprawie karnej ściganej z oskarżenia prywatnego. Występuje w postępowaniu jako strona, a nie jako organ państwowy. Jego rolą jest zainicjowanie postępowania przed sądem oraz przedstawianie twierdzeń i dowodów uzasadniających odpowiedzialność oskarżonego.

Postępowanie z oskarżenia prywatnego dotyczy czynów, przy których ustawa uzależnia ściganie od aktywności pokrzywdzonego. Oskarżyciel prywatny może sporządzić i złożyć prywatny akt oskarżenia, składać wnioski dowodowe, uczestniczyć w rozprawach, zadawać pytania, przedstawiać stanowisko co do winy i kary oraz zaskarżać rozstrzygnięcia w zakresie przewidzianym przez przepisy. Może działać osobiście albo przez pełnomocnika.

Wniesienie prywatnego aktu oskarżenia wiąże się co do zasady z obowiązkiem uiszczenia zryczałtowanej równowartości wydatków postępowania. W określonych sytuacjach, zwłaszcza gdy uiszczenie kosztów byłoby zbyt dużym obciążeniem ze względu na sytuację rodzinną, majątkową i dochody, oskarżyciel prywatny może zostać zwolniony od kosztów sądowych. O kosztach końcowo rozstrzyga sąd. W sprawach prywatnoskargowych oskarżony może zostać obciążony nimi tylko w odpowiednim zakresie, z uwzględnieniem między innymi wzajemnego charakteru krzywd, zachowania oskarżyciela i rodzaju zarzutów.

Oskarżyciel prywatny różni się od oskarżyciela publicznego, który działa w imieniu państwa, oraz od oskarżyciela posiłkowego, uczestniczącego w sprawie prowadzonej z oskarżenia publicznego. Pojęcie to należy przede wszystkim do prawa karnego procesowego. Przepisy szczególne mogą wyłączać jego stosowanie w określonych postępowaniach, dlatego samo wystąpienie tego terminu w przepisach nie oznacza, że każda sprawa może być wszczęta przez osobę prywatną.