Oskarżyciel posiłkowy

Oskarżyciel posiłkowy to pokrzywdzony, który w postępowaniu karnym działa jako strona, popierając oskarżenie albo wnosząc i popierając je samodzielnie. Jego udział służy ochronie interesu pokrzywdzonego w ukaraniu sprawcy oraz umożliwia aktywne oddziaływanie na przebieg procesu.

Wyróżnia się dwa podstawowe rodzaje oskarżyciela posiłkowego:

• uboczny, który działa obok oskarżyciela publicznego, przede wszystkim prokuratora,
• subsydiarny, nazywany także samoistnym, który wnosi i popiera oskarżenie w sytuacjach, gdy oskarżenie publiczne nie zostało wniesione, a spełnione są ustawowe warunki do samodzielnego wszczęcia postępowania przez pokrzywdzonego.

Pokrzywdzony uzyskuje status oskarżyciela posiłkowego przez złożenie oświadczenia o przystąpieniu do postępowania w terminie przewidzianym w przepisach. W przypadku oskarżyciela subsydiarnego konieczne jest dodatkowo wniesienie aktu oskarżenia w trybie określonym w Kodeksie postępowania karnego. Sąd może odmówić dopuszczenia do udziału w tej roli, jeżeli wymagania ustawowe nie zostały spełnione.

Jako strona oskarżyciel posiłkowy może między innymi składać wnioski dowodowe, zadawać pytania przesłuchiwanym osobom, wypowiadać się co do przeprowadzanych czynności, uczestniczyć w rozprawach i posiedzeniach oraz zaskarżać rozstrzygnięcia w zakresie przewidzianym prawem. Może również korzystać z pełnomocnika. Jego uprawnienia mają znaczenie także wtedy, gdy sprawa jest rozpoznawana bez przeprowadzenia rozprawy, jeżeli przepisy przewidują udział lub zawiadomienie pokrzywdzonego.

Instytucja występuje przede wszystkim w postępowaniu karnym, a na podobnych zasadach także w postępowaniu w sprawach o wykroczenia. W razie śmierci oskarżyciela posiłkowego jego prawa mogą, w przypadkach określonych przepisami, wykonywać osoby najbliższe. Oskarżyciel posiłkowy może również ubiegać się o zwolnienie od kosztów sądowych, jeżeli jego sytuacja finansowa uzasadnia takie zwolnienie.