Ograniczone prawo rzeczowe

Ograniczone prawo rzeczowe to prawo podmiotowe, które daje uprawnionemu określone władztwo nad cudzą rzeczą albo służy zabezpieczeniu wierzytelności. Właściciel rzeczy zachowuje własność, lecz jego uprawnienia zostają ograniczone w zakresie wynikającym z treści danego prawa. Ograniczone prawa rzeczowe mają co do zasady skutek wobec wszystkich, a nie tylko wobec stron czynności, na podstawie której zostały ustanowione.

Do ograniczonych praw rzeczowych należą użytkowanie, służebności, zastaw, hipoteka oraz spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu. Służebność może mieć charakter gruntowy, osobisty albo służebności przesyłu. Użytkowanie uprawnia do korzystania z rzeczy i pobierania jej pożytków, służebność zapewnia określone uprawnienia związane z cudzą nieruchomością, natomiast zastaw i hipoteka zabezpieczają wykonanie zobowiązania. Spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu umożliwia korzystanie z lokalu i rozporządzanie tym prawem w granicach określonych przepisami.

Prawo to może powstać między innymi na podstawie umowy, jednostronnej czynności prawnej, orzeczenia sądu albo przepisu prawa. W zależności od rodzaju prawa istotne znaczenie może mieć jego wpis do księgi wieczystej. Wpis pozwala ujawnić obciążenie nieruchomości, wpływa na kolejność zaspokojenia uprawnionych i ułatwia ustalenie stanu prawnego. O pierwszeństwie ograniczonych praw rzeczowych mogą decydować w szczególności chwila powstania prawa oraz chwila złożenia wniosku o wpis.

Ograniczone prawo rzeczowe jest związane z rzeczą, a nie z osobą właściciela. Zmiana właściciela co do zasady nie powoduje jego wygaśnięcia. Prawo może jednak wygasnąć, zostać zniesione, przejść na inną osobę albo utracić znaczenie wskutek wygaśnięcia zabezpieczonej wierzytelności. W praktyce ograniczone prawa rzeczowe mają znaczenie przy obrocie nieruchomościami, zabezpieczaniu kredytów, prowadzeniu egzekucji i postępowania upadłościowego, a także przy wywłaszczeniu, gdy określa się prawa osób innych niż właściciel.