Odstąpienie

Odstąpienie jest w polskim prawie określeniem jednostronnego działania, które może prowadzić do rezygnacji z umowy, kary, określonego roszczenia albo zastosowania przewidzianego środka. Znaczenie tego terminu zależy od dziedziny prawa i przepisu, w którym został użyty.

W prawie cywilnym odstąpienie od umowy jest co do zasady uprawnieniem jednej ze stron do zakończenia stosunku umownego przez złożenie oświadczenia drugiej stronie. Może wynikać z ustawy albo z postanowień umowy. Zwykle wiąże się z obowiązkiem zwrotu wzajemnych świadczeń, a jego skutkiem jest traktowanie umowy tak, jakby nie została zawarta, jednak szczegółowe skutki zależą od rodzaju umowy i podstawy odstąpienia. Nie należy utożsamiać odstąpienia z wypowiedzeniem, które zazwyczaj wywołuje skutek na przyszłość, ani z rozwiązaniem umowy za porozumieniem stron.

Szczególną postacią jest konsumenckie prawo odstąpienia od umowy, przysługujące w przypadkach określonych w przepisach o prawach konsumenta, zwłaszcza przy umowach zawieranych na odległość lub poza lokalem przedsiębiorstwa. Konsument może także odstąpić od umowy bez ponoszenia kosztów w sytuacjach, w których przedsiębiorca nie wykonał określonych obowiązków. Podobne regulacje występują w umowach timeshare.

Termin ten występuje również w innych dziedzinach prawa:

• w prawie upadłościowym oznacza szczególne uprawnienie dotyczące wykonywania lub zakończenia niektórych umów, w tym najmu, dzierżawy i umów deweloperskich, oraz rozliczeń z tym związanych;
• w prawie budowlanym „odstąpienie” może oznaczać zmianę względem zatwierdzonego projektu, przy czym istotna zmiana wymaga zachowania określonej procedury administracyjnej;
• w prawie karnym i karnym wykonawczym sąd albo organ wykonujący karę może w przewidzianych przypadkach odstąpić od jej wymierzenia, wykonania lub dalszego stosowania;
• w prawie karnym skarbowym odstąpienie od wymierzenia kary może wpływać na późniejsze zatarcie skazania;
• w prawie morskim określa uprawnienia stron związane z niewykonaniem lub opóźnieniem wykonania umowy.

Odstąpienie wymaga zachowania formy, terminu i innych warunków wskazanych w przepisie lub umowie. Jego skutki mogą obejmować zwrot świadczeń, rozliczenie stron, ustanie obowiązku wykonania kary albo zmianę sytuacji procesowej lub administracyjnej.